سعادتذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



پرسش : مهم‌ترین وصف افراد سعید و شقی چیست؟
نمایه: سعادت، شقی، سعید، خوشبخت
پاسخ :


مقدمه[ویرایش]

در قرآن کریم و سنت معصومین(ع) اوصاف زیادی برای سُعدا و اشقیا بیان شده است که تفصیل آن در این نوشتار نمی‌گنجد؛ اما عالی‌ترین وصفی که دین، سعادتمندان را به آن توصیف نموده، وصف هدایت و برای شقاوتمندان صفت گمراهی است.

نظر علامه‌ طباطبایی(ره)درباره سعید و شقی[ویرایش]

این دو کلمه، جامع همه‌ انواع کرامت و خذلانی است که از سوی خداوند متعال به بندگان سعید و شقی می‌رسد. [۱]

← هدایت نتیجه معرفت و ضلالت نتیجه غفلت
هدایت در حقیقت، نتیجه‌ معرفت سعادتمندان و ضلالت، ثمره‌ غفلت بدبختان است.
به نظر می‌رسد، زیباترین و کامل‌ترین و دقیق‌ترین بحث علامه در مباحث اخلاقی که می‌تواند در بیداری و هوشیاری جوانان، بسیار مؤثر واقع گردد، تحلیل ظریف ایشان در این بحث است. سخن ایشان در این زمینه طولانی و مفصّل است که ما خلاصه‌ی آن را بیان می‌نماییم.

← دنیا حیات وسط
از نحوه‌ توصیف خداوند درباره‌ی این دو گروه به دست می‌آید که انسان در این دنیا و حیات مادی، در میانه‌ راه است و حیات متوسط را طی می‌کند؛ چون یک حیات را پشت سر گذاشته که آن عالم ذر بوده است و یک زندگی دیگری بعد از دنیا خواهد داشت که آن عالم قیامت و پس از مرگ است؛ هریک از این سه دنیا از ما قبل خود الگو می‌گیرد. یعنی زندگی سومش، تابع حکم زندگی دوم و زندگی دومش، تابع حکم زندگی اولش می‌باشد. این معنایی است که از ظاهر قرآن فهمیده می‌شود. آنان که زندگی سابق و لاحق آدمی را بر نوعی مجاز حمل می‌کنند، کلامشان با صراحت قرآن مخالفت دارد؛ چون درباره‌ی عالم سابق و زندگی قبل از دنیا، قرآن عالم ذر را بیان می‌کند که در آن جا از انسان عهد و پیمان گرفته شد و این نشان می‌دهد که انسان قبل از حیات دنیایی، یک گونه زندگی داشته است و درباره‌ی عالم لاحق؛ یعنی عالم آخرت و حیات پس از مرگ، آیات زیادی در قرآن آمده است که محل بحث ما نیست؛ ولی آنچه که توجه به آن لازم است، این نکته است، که در بسیاری از آیات، پیوند و ارتباط این دنیا با آخرت به خوبی فهمیده می‌شود.
← شاهد قرآنی در مورد ارتباط دنیا با آخرت

←← پاداش اعمال
لا تَعْتَذِرُوا الْیوْمَ إِنَّما تُجْزَوْنَ ما کنْتُمْ تَعْمَلُونَ؛ امروز دیگر عذر خواهی نکنید؛ چون بغیر از کرده‌های خود پاداش داده نمی‌شوید. [۲]

←← ترس از عذاب
فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِی وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ؛ پس بترسید از آتشی که آتش گیرانه‌اش مردمند و سنگ‌ها. [۳]

←← تجسم اعمال
یوْمَ تَجِدُ کلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ مِنْ خَیرٍ مُحْضَراً؛ روزی که هرکس آنچه را که از خیر و شر انجام داده، حاضر می‌یابد. [۴]

←← عدالت در پاداش
ثُمَّ تُوَفَّى کلُّ نَفْسٍ ما کسَبَتْ؛ پس به هرکس آنچه را که خود انجام داده به تمام و کمال داده می‌شود. [۵]

←← روشن‌ترین آیه در مورد ارتباط دنیا با آخرت
لَقَدْ کنْتَ فِی غَفْلَةٍ مِنْ هذا فَکشَفْنا عَنْک غِطاءَک فَبَصَرُک الْیوْمَ حَدِیدٌ؛ و تو از این زندگی غافل بودی ما پرده‌ات را کنار زدیم، اینک دیدگانت تیز شده است. [۶]
علامه (ره) درباره‌ی این آیه سوگند یاد می‌کند که اگر درباره‌ وجود عالم آخرت و پیوند دنیا و آخرت، به جز این آیه هیچ آیه‌ای نبود، کافی بود؛ چون لفظ غفلت در این آیه به کار رفته است و غفلت در موردی به کار می‌رود که چیزی در جلوی او حاضر بوده و او بی‌خبر باشد؛ نه این که اصلا چیزی وجود نداشته باشد و بعدها موجود گردد. پس معلوم می‌شود که زندگی آخرت، هم اکنون موجود است؛ ولی پرده‌ای وجود دارد که برخی نمی‌بینند. و باز سوگند می‌خورد که اگر هر انسانی به نفس خویش مراجعه نماید و از او این معانی را بخواهد، قطعاً نفس او همین جواب را به او خواهد داد. [۷]

← شناخت نفس برابر با شناخت خدا
پس اساسی‌ترین و بارزترین صفت برای کمال یافتگان و سعادتمندان، معرفت است که اگر آدمی به خویشتن خویش مراجعه نماید و به آن معرفت پیدا کند، راه کمال را خواهد یافت، چه این‌که: مَعْرِفَةُ النَّفْس اَنْفَعُ الْمَعارِفَ؛ شناخت نفس سودمندترین معرفت‌ها است.
یا در حدیث دیگر آمده است که:
مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ فَقَدْ عَرَفَ رَبَّهُ؛ کسی که خودش را شناخت پروردگارش را شناخت.
و به واسطه‌ی همین وصف است که خداوند او را مورد هدایت خاصه‌اش قرار می‌دهد و از ضلالت و گمراهی نجاتش می‌بخشد.
اهل شقاوت در دنیا و آخرت، به وصف غفلت (نه جهالت) متصفند که تمامی اوصاف ناپسند و رذایل اخلاقی به دنبال آن می‌آید. انسانی که از حقیقت خویش غافل بماند، متصف به فسق، ظلم، خسران و ده‌ها وصف غیر انسانی دیگر می‌شود.

نتیجه[ویرایش]

معرفت انسان، سرچشمه‌ سعادت و خوش‌بختی، و غفلت، منشأ همه‌ی بدبختی‌های آدمی است. اگر بخواهیم بر قلّه‌ سعادت گام نهیم و به کمال انسانی خویش و مقام خلیفه‌ الهی در زمین نایل شویم و مسجود فرشتگان و ملائکه گردیم، اولین گام، تحصیل معرفت است که هرگز مقام انسانیت، غیر از این راه به دست نمی‌آید. و اگر آدمی به این مقام بار نیافت و در گمراهی و غفلت باقی ماند، هرگز مقام انسانی را درک نخواهد نمود و آن ‌کس که از مقام انسانی خویش غافل بماند، هرگز به اوصاف انسانی متصف نمی‌شود و به سعادت حقیقی دست نمی‌یابد.

پانویس[ویرایش]
 
۱. ر، ک، المیزان، ج اول، ذیل آیه‌ ۲۶، سوره بقره.    
۲. تحریم(۶۶) آیه ۷.    
۳. بقره(۲) آیه ۲۴.    
۴. آل عمران(۳) آیه ۳۰.    
۵. بقره(۲)آیه ۲۸۱    
۶. ق (۵۰)آیه ۲۳    
۷. ر، ک، المیزان، ج اول، ذیل آیه‌ ۲۶، سور‌ه بقره.    


منبع[ویرایش]

سایت اندیشه قم    


رده‌های این صفحه : اخلاق اسلامی | سعادتمندی




جعبه‌ابزار