والدینذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: والدین، فرایض دینی، اطاعت، احترام، معصیت، عذاب.
پرسش: اگر شخصی به انجام دادن فرایض دینی علاقه‌مند بوده و آنها را بجا آورد، در‌عین‌حال والدین وی از این مسئله ناراضی بوده و از او ممانعت به عمل آورند، چه عذابی پیش رو خواهند داشت؟!
پاسخ: در قرآن کریم بعد از آنکه خدای متعال انسان‌ها را از شرک نهی فرموده، نسبت به احسان در حق پدر و مادر و اطاعت از آنان سفارش کرده است. دامنه و گستره اطاعت از پدر و مادر تا جایی است که مانع انجام دستورات الهی نشوند؛ یعنی اگر پدر یا مادر فرزند خود را از انجام دادن واجبات دینی (فرایض دینی) منع کنند و یا او را بر انجام دادن کاری که معصیت و خلاف شرع (حرام) است، امر کنند، در این صورت اطاعت از آنان واجب نیست و اگر فرزند توانایی دارد، باید در این موارد با آنان مخالفت کرده و واجبات دینی خود را انجام دهد و کارهای معصیت و خلاف شرع را ترک کند و اگر توانایی مخالفت با آنان را نداشته باشد و مجبور به ارتکاب حرام یا ترک واجب شود، گناه آن متوجه کسی است که او را به گناه انداخته است و میزان گناه و عقوبت این کار بستگی به نوع واجبی دارد که ترک شده یا گناهی که فرزند انجام داده است؛ اما اگر والدین ترک مستحبات و مباحات یا انجام دادن مکروهات و مباحات را از فرزندان خود بخواهند،‌ اطاعت از آنان لازم است.


نیکی به پدر و مادر[ویرایش]

در قرآن کریم بعد از آنکه خدای متعال انسان‌ها را از شرک نهی فرموده، نسبت به احسان در حق پدر و مادر سفارش کرده است. مرحوم علامه طباطبایی می‌فرماید: بعد از توحید یکی از بزرگ‌ترین واجبات الهی احسان به والدین است [۱] [۲]
و در این احسان و احترام فرقی بین والدین مؤمن و کافر نیست؛ زیرا قرآن به‌صورت مطلق (بدون هیچ قیدی) می‌فرماید: «به پدر و مادر احسان کنید».
[۳] [۴]

از مصداق‌های نیکی به پدر و مادر[ویرایش]

یکی از مصادیق احسان به پدر و مادر، عدم مخالفت با دستورات و خواسته‌های آنان است.


اقسام دستورات و احکام دین[ویرایش]


اما در جایی که خواسته والدین در تضاد و مخالفت با دستورات و اعمال دینی باشد، باید گفت وظایف و دستورات شرع به پنج دسته تقسیم می‌شوند:


← ۱. واجبات دینی
واجبات دینی (فرایض دینی) که انجام دادن آنها لازم و ترک کردن آنها حرام است. در این موارد اگر پدر و مادر با هم یا یکی از آنها فرزند را از انجام دادن چنین دستوراتی منع کنند، اطاعت آنان بر فرزند واجب نیست.


← ۲. محرمات
محرمات (کارهای حرام) که انجام دادن آنها حرام (ممنوع) و ترک آنها لازم است. در این موارد نیز اگر پدر و مادر با هم یا یکی از آنها، فرزند خود را وادار به انجام دادن چنین دستوراتی کنند، اطاعت آنان بر فرزند واجب نیست.


←← روایتی از امام علی

امام علی ـ علیه‌السلام ـ در این زمینه می‌فرماید: " اطاعت از مخلوق (هر کس که باشد) در انجام دادن معصیت الاهی پذیرفتنی نیست". [۵]

و در جای دیگر می‌فرماید:" حق پدر آن است که فرزند در هر چیزی جز معصیت خداوند، از او پیروی کند". [۶]


←← روایتی از امام رضا

امام رضا ـ علیه‌السلام ـ در این باره می‌فرمایند: "نیکی به پدر و مادر واجب است، اگرچه مشرک باشند؛ ولی اگر امر به معصیت خداوند کردند، نباید از آنان اطاعت شود". [۷]

← ۳. مستحبات
مستحبات، دستوراتی است که انجام دادن آنها نیکوست؛ اما لازم نیست و ترک کردن آنها نیکو نیست؛ اما حرام هم نیست. در این موارد اگر پدر و مادر با هم یا یکی از آنها، فرزند را از انجام دادن چنین دستوراتی منع کنند یا او را به انجامش امر کنند، اطاعت آنان بر فرزند واجب است.

←← دیدگاه فقیهان
لذا فقیهان فرموده‌اند: "اگر پدر و مادر فرزندشان را از روزه مستحبی نهی کنند، احتیاط واجب آن است که روزه نگیرد. هم‌چنین اگر روزه مستحبی فرزند موجب اذیت پدر و مادر شود، باید ترک شود و اگر روزه گرفته، باید افطار کند." [۸]

همچنین فرموده‌اند: " اگر پدر یا مادر به فرزند خود امر کنند که نماز را به جماعت بخواند، چون اطاعت پدر و مادر واجب است، بنا بر احتیاط واجب باید نماز را به جماعت بخواند و قصد استحباب نماید." [۹]


← ۴. مکروهات

مکروهات، دستوراتی است که انجام دادن آنها نیکو نیست؛ اما حرام هم نیست و ترک کردن آنها نیکوست؛ اما واجب نیست. در این موارد نیز اگر پدر و مادر با هم یا یکی از آنها، فرزند را از انجام دادن چنین دستوراتی منع کنند یا او را به انجامش امر کنند، اطاعت آنان بر فرزند واجب است.


← ۵. مباحات
مباحات، کارهایی است که انجام دادن و ترک کردن آنها از نظر شرع یکسان است و اسلام انتخاب انجام یا ترک آنها را به انسان‌ها واگذار فرموده است. در این موارد نیز اگر پدر و مادر با هم یا یکی از آنها، فرزند را از انجام دادن چنین دستوراتی منع کنند یا او را به انجامش امر کنند، اطاعت آنان بر فرزند واجب است.

وجوه اطاعت نکردن از پدر و مادر و عقوبت آنها[ویرایش]

در مواردی که پدر و مادر آگاهانه یا ناآگاهانه فرزند خود را از انجام دادن واجبات دینی (فرایض دینی) منع کنند یا او را بر انجام دادن کاری که معصیت و خلاف شرع (حرام) است، امر کنند، اطاعت از آنان واجب نیست و اگر فرزند توانایی دارد، [۱۰] باید در این موارد با آنان مخالفت کرده و واجبات دینی خود را انجام دهد و کارهای معصیت و خلاف شرع را ترک کند و اگر توانایی مخالفت با آنان را نداشته باشد و مجبور به ارتکاب حرام یا ترک واجب شود، [۱۱] گناه آن متوجه کسی (پدر و مادری) است که او را به گناه انداخته‌اند و عقوبت این کار بستگی به نوع واجبی دارد که ترک شده یا گناهی که فرزند انجام داده است.

با این همه از آنجایی که پدر و مادر حق بزرگی بر گردن انسان دارند و خداوند نیکی به والدین را به‌صورت کلی توصیه فرموده است ـ خواه مؤمن باشند، خواه کافر ـ ضمن رعایت احترام و احسان به والدین، باید پیوسته از درگاه خداوند، هدایت، رحمت و غفران الهی را برای آنان طلب نماییم و از طریق محبت، آنان را با خویش همراه سازیم.


پانویس[ویرایش]
 
۱. طباطبایی، محمدحسین، (ترجمه) المیزان، ج ۱۳، ص ۷۶، ذیل آیه ۱۴ سوره اسراء.    
۲. طباطبایی، محمدحسین، (ترجمه) المیزان، ج ۱۳، ص ۱۰۹، ذیل آیه ۲۳ سوره اسراء.    
۳. انعام (۶)، آیه ۱۵۱.    
۴. علامه مجلسی، بحارالانوار، چاپ وفا، بیروت، ج ۷۱، ص ۵۶؛ در روایتی از امام باقر (ع) وارد شده است که "به والدین بر و نیکی کنید، چه فاجر باشد و چه نیکوکار.    
۵. نهج البلاغه، قصار الحکم، ش ۱۶۵؛ «لا طاعة لمخلوق فی معصیة‌ الخالق».
۶. نهج البلاغه، کلمات قصار، ش ۳۹۹؛ «اِنَّ لِلْوالِدِ عَلَی الْوَلَدِ حَقّاً … فَحَقُّ الْوالِدِ اَنْ یُطیعَهُ فی کُلِّ شَیْءٍ اِلّا فی مَعْصِیَةِ اللهِ».
۷. علامه مجلسی، بحارالانوار، چاپ وفا، بیروت، ج ۷۱، ص ۷۲؛ در روایتی از امام باقر (ع) وارد شده است که "به والدین بر و نیکی کنید، چه فاجر باشد و چه نیکوکار.    
۸. توضیح المسائل (المحشی للإمام الخمینی)، ج ‌۱، ص ۹۶۶، مسئله ۱۷۴۱.
۹. توضیح المسائل (المحشی للإمام الخمینی)، ج ‌۱، ص ۷۶۹، مسئله ۱۴۰۶.
۱۰. مثلاً با تقیه یا توریه کردن و انجام دادن واجبات دینی در خفا و پنهانی و....
۱۱. این فرض به ندرت اتفاق می‌افتد.


منبع[ویرایش]
پایگاه اسلام کوئست.    


رده‌های این صفحه : اخلاق اسلامی | حقوق والدین




جعبه‌ابزار