هدایت غافلانذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: هدایت، غفلت، گمراهی.

پرسش: چگونه می‌توانیم علاوه بر هدایت خود به هدایت کسانی که به سوی غفلت می‌روند، بپردازیم؟

پاسخ: راه‌های بیداری افراد غافل این‌گونه است که در قدم اول، برای تقویت شناخت و معرفت بنیادی افراد، باید با دلایل منطقی و استدلالات عقلی، عقاید را اثبات کرد و به عقاید تقلیدی که از والدین یا از محیط فرا گرفته شده، اکتفا نکرد؛ در قدم دوم، باید ارکان سعادت واقعی بشر (ایمان به خدا، انجام اعمال صالح، همراهی ایمان و عمل صالح، و صبر) را به آن‌ها آموخت؛ در قدم سوم، برای اصلاح افرادی که از سر تنبلی و خودسری، دچار غفلت و بی‌تفاوتی هستند، باید عاقبت وخیم این عمل آنان را گوشزد کرد و سرانجام تلخی را که در انتظار آن‌هاست، یادآوری کرد؛ و مهم‌ترین قدم در راه بیداری و هدایت کردن انسان‌های غافل، تأثیر «عمل» در هدایت بشر است که بسان معجزه‌ای می‌باشد که جان‌ها را بیدار می‌کند. علاوه بر این‌که در دعوت و هدایت انسان‌ها، از دعوت زبانی (مستقیم یا غیر مستقیم) استفاده می‌شود. باید با عمل و رفتارهای عینی، افراد را به سمت هدف مطلوب هدایت کرد.


نیاز انسان به هدایت

[ویرایش]

سؤال اساسی که در این‌جا مطرح است، آن است که آیا اساساً بشر نیاز به هدایت دارد؟ برای پاسخ به این سؤال ناگزیر به ذکر مقدمه‌ای کوتاه هستیم.
انسان دارای نیازها و خواسته‌های گوناگونی است. نیازمندی‌های بشر در نیازهای مادی خلاصه نمی‌شود؛ چرا‌که انسان با حیوانات و نباتات و ... تفاوت اساسی و بنیادی دارد. یکی از مهم‌ترین نیازهای انسان، نیاز کمال‌طلبی است. انسان فطرتاً طالب کمال و سعادت خویش است. او به دنبال این است که به کمال حقیقی برسد. آیا خود انسان به‌تنهایی قادر است که در شناخت کمال و سعادت حقیقی قدم بردارد؟ آیا با اتکای به عقل و تجربه بشری، می‌تواند خود را هدایت کند؟ مسلّم است که عقل و تجربه بشر محدود است و دارای خطا و اشتباه است؛ لذا انسان نیاز به ارشاد و هدایت دارد. انبیای الهی برای همین منظور مبعوث شده‌اند. خداوند حکیم با ارسال رُسل و انزال کتب آسمانی می‌خواهد راه صحیح از ناصحیح را به بشر نشان دهد و با رسولان ظاهری (انبیا)، رسول باطنی انسان (عقل) را هدایت کند.
[۱] مصباح یزدی، محمدتقی، راه و راهنماشناسی، ص۲۵، مؤسسه امام خمینی، چاپ اول، ۱۳۷۶ ش.


هدایت خود

[ویرایش]

چگونه خود را هدایت کنیم؟
باید انسان با تفکر و تعقل با بیدار کردن فطرت خود و شکوفایی استعداد‌ها و قابلیت‌ها و افزایش ظرفیت‌های خود و رفع موانع و با عمل به دستورات انبیا و ائمه، خود را در مسیر شریعت قرار دهد و با طی طریق، خود را به حق و حقیقت و سعادت و کمال واقعی نزدیک سازد.
غرق شدن در زندگی روزمره و دل‌بستگی پیدا کردن به امورات دنیوی و اسیر خواسته‌های محیطی شدن، انسان را از هدف اصلی غافل می‌کند، خود را باید با تذکر بیدار نگه داشت. در برابر خواهش‌های نفسانی و القائات شیطانی باید قیام کرد و به مقابله پرداخت. با تهذیب نفس و طهارت قلب، نورانیت یافت و از خداوند، تداوم هدایت را طلب کرد. باید بیدار شد تا دیگران را نیز بیدار کرد؛ چرا‌که خفته، خفته را کی کند بیدار.
[۲] موسوی خمینی، سید روح‌الله، جهاد اکبر، مرکز نشر آثار امام خمینی، چاپ دوم، ۱۳۷۳ ش.


انواع غفلت

[ویرایش]

برای برخورد با ناهنجاری و پدیده نا مطلوب غفلت، ابتدا باید انواع آن را دانست، عوامل آن را ریشه‌یابی کرد و سپس به درمان غافلان پرداخت. غفلت یک آفت و مرض روحی است که به تدریج انسان را گرفتار می‌کند. غفلت انواع گوناگونی را دربر دارد.
۱. غفلت از خداوند؛
۲. غفلت از معاد؛
۳. غفلت از هدف زندگی و آفرینش؛
۴. غفلت از انجام وظیفه و تکلیف؛
۵. غفلت از انسان‌های دیگر؛
۶. غفلت از آیات و نعمت‌های الهی؛
۷. غفلت از عهد و پیمان الهی.

عوامل غفلت و گمراهی

[ویرایش]

عوامل غفلت و گمراهی، بدین شرح است:

← ضعف داشتن در شناخت حقیقت


عواملی که به شناخت حقیقت مربوط است. افرادی که از نظر معرفتی، ضعیف هستند و اعتقادات آن‌ها، بر پایه‌های محکمی بنا نهاده نشده ‌است. اینان تحت تأثیر عوامل مختلف، دچار غفلت و گمراهی می‌شوند.
[۳] شبهه‌ها عاملی مهم در گمراهی انسان، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

در مقابل آفت‌هایی که مربوط به شناخت، عقیده و فکر است، باید بکوشیم عقاید خود را با دلایل روشن و منطقی اثبات کنیم.

← پیروی از خواسته‌های نفسانی


دسته دیگر مربوط به خواسته‌ها، تمایلات، عواطف و احساسات انسان است. انسان در مقابل عمل، به خاطر پیروی از خواسته‌های نفسانی و تمایلات شیطانی، برخلاف اعتقادات و باورهای خود اقدام می‌کند، که منجر به گمراهی و غفلت می‌شود.
[۴] شبهه‌ها عاملی مهم در گمراهی انسان، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.


← تنبلی و راحت‌طلبی


دیگر از عوامل غفلت و انحراف در اثر تنبلی و راحت‌طلبی افرادی است که زحمت تحقیق و بررسی به خود راه نمی‌دهند و به اعتقادات تقلیدی خود اکتفا می‌کنند.

← ترس داشتن از آگاهی دینی


گروه دیگر فکر می‌کنند، با پذیرش دین و لوازم آن، زندگی فردی و اجتماعی آنان دچار محدودیت شده و از کارهای دلخواهشان باز می‌مانند، به همین دلیل خود را در جهل و غفلت از دین و آموزه‌های دینی نگه می‌دارند و از بیداری و آگاهی همه‌جانبه دینی ترس و واهمه دارند.

← دنیاپرستی و انجام گناه


علاقه به دنیا و هواپرستی و ارتکاب به گناه و تعلق به لذت‌های دنیوی به‌تدریج در جان آن‌ها رسوخ می‌کند و آنان را تا مرز کفر پیش می‌برد.
[۶] شبهه‌ها عاملی مهم در گمراهی انسان، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.


← خودفراموشی


هویت انسانی خود را فراموش کردن. (خودفراموشی)

راه‌های بیداری افراد غافل

[ویرایش]

چگونه می‌توان این‌گونه افراد غافل را بیدار کرد؟

← اثبات عقاید


قدم اول: برای تقویت شناخت و معرفت بنیادی افراد، باید با دلایل منطقی و استدلالات عقلی، عقاید را اثبات کرد و به عقاید تقلیدی که از والدین یا از محیط فرا گرفته شده، اکتفا نکرد. به شبهات روز که در زمینه‌های مختلف مطرح می‌شود، پاسخ داد.
[۷] شبهه‌ها عاملی مهم در گمراهی انسان، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
از یاد نبریم که غفلت‌ها و انحرافات جوامع یک‌شبه حاصل نمی‌شود؛ بلکه به صورت تدریجی، در بین تک‌تک افراد به‌ وجود می‌آید و در نهایت منجر به ضلالت و گمراهی از صراط مستقیم می‌شود.

← آموختن ارکان سعادت


قدم دوم: باید ارکان سعادت واقعی بشر را به آن‌ها آموخت.
ارکان سعادت، عبارت‌اند از:

←← ایمان به خدا


ایمان، البته نه ایمان مطلق، بلکه ایمان و اعتقاد به امور مقدسی که در رأس آن‌ها ایمان به خداوند حکیم است.

←← انجام اعمال صالح


عمل، نه عمل مطلق، بلکه اعمال صالح که با معیارهای شرعی، عقلی و عرفی می‌توان آن‌ها را شناخت.

←← همراهی ایمان و عمل صالح


ملازمت و پیوستگی ایمان و عمل صالح در صحنه‌های زندگی. (هرکدام بدون دیگری اثر تکاملی و هدایت‌گری ندارد).

←← صبر


دعوت به صبر و استقامت در برابر سختی‌ها و مشکلات.
[۸] مطهری، مرتضی، صد گفتار، ص۱۶۲، نشر دانشگاه امام صادق (علیه‌السلام)، چ۷.


← یادآوری عواقب تنبلی


برای اصلاح افرادی که از سر تنبلی و خودسری، دچار غفلت و بی‌تفاوتی هستند، باید عاقبت وخیم این عمل آنان را گوشزد کرد و سرانجام تلخی را که در انتظار آن‌هاست یادآوری کرد. کسانی که برای اعمال و رفتار خود هیچ‌گونه حسابی باز نمی‌کنند و خود را مسئول و پاسخ‌گوی کارهایشان نمی‌دانند، از یوم‌الحساب و قیامت غافل‌اند، باید گردنه‌های سخت قیامت را به آنان تذکر داد.

← عمل و رفتارهای عینی


مهم‌ترین قدم در راه بیدار و هدایت کردن انسان‌های غافل:
تأثیر «عمل» در هدایت بشر بسان معجزه‌ای می‌باشد که جان‌ها را بیدار می‌کند. علاوه بر این‌که در دعوت و هدایت انسان‌ها از دعوت زبانی (مستقیم یا غیر مستقیم) استفاده می‌شود. باید با عمل و رفتارهای عینی، افراد را به سمت هدف مطلوب هدایت کرد؛
[۹] قرائتی، محسن، پرسش‌ها و پاسخ‌های کوتاه.
چراکه:
به عمل کار برآید، به سخنرانی نیست ••• دو صد گفته چون نیم‌کردار نیست

هدایت بشر

[ویرایش]

هدایت بشر در دو راه خلاصه می‌شود:
۱. گفتن و نوشتن؛
۲. پیش‌قدم شدن و نشان دادن عمل و رفتار.
[۱۰] مطهری، مرتضی، صد گفتار، نشر دانشگاه امام صادق (علیه‌السلام)، چ۷.

علت این‌که تعالیم انبیا تا اعماق روح انسان‌ها نفوذ می‌کند، در همین نکته نهفته ‌است که آنان قبل از دعوت دیگران به عمل، خود عامل آن هستند. عمل است که در روح تشنه افراد، موج ایجاد می‌کند و آن‌ها را به سمت خود جذب می‌کند. اغلب به سخنان بدون پشتوانه عمل، اهمیت چندانی داده نمی‌شود. به قول شاعر:
دو صد گفته چون نیم‌کردار نیست.

← حدیثی از امیرالمؤمنین


حضرت امیر (علیه‌السلام) فرمود: میدان حق برای سخن گفتن وسیع‌ترین میدان‌هاست؛ اما برای عمل کردن، تنگ‌ترین میدان‌هاست.

← حدیثی دیگر


در جای دیگر می‌فرمایند: ممکن نیست که شما را به کار نیکی امر کنم، مگر آن‌که قبلاً آن عمل را انجام داده باشم و ممکن نیست که شما را از کار زشتی نهی‌کنم، مگر آن‌که خودم در ترک آن کار، پیش‌قدم شده باشم.

مراحل هدایت

[ویرایش]

مراحل هدایت، عبارت‌اند از:
۱. جذب؛
۲. تصحیح باورها؛
۳. اصلاح رفتار؛
۴. نهادینه کردن رفتار‌های مثبت.
[۱۳] مجله مبلغان، معاونت تبلیغ و آموزش‌های کاربردی حوزه قم، ش۶۸.

با سخنان نیکو و زیبا می‌توان افراد را جذب کرد و با ایجاد مقبولیت خود در نزد آنان، زمینه را برای پذیرش سخن آماده کرد. هدایت و بیداربخشی با برخورد منطقی، حکیمانه، همراه با دلسوزی و صمیمیت می‌تواند اثر مفید و مؤثری داشته باشد.

← سخن خداوند متعال


خداوند حکیم در کتاب کریمش می‌فرماید: «ادْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ»؛ یعنی با حکمت و ‌اندرز نیکو، به راه خداوند دعوت ‌نما و با آن‌ها به روشی که نیکوتر است، استدلال کن.

← حدیثی از امام جواد


امام جواد (علیه‌السلام) فرمود: با سه چیز می‌توانی دیگران را جذب کنی:
۱. انصاف داشتن در برخوردها؛
۲. هم‌دردی با دیگران در سختی‌ها و راحتی‌ها؛
۳. داشتن قلب سلیم.
[۱۶] مجله مبلغان، معاونت تبلیغ و آموزش‌های کاربردی حوزه قم، ش۵۷.


معرفی منابع

[ویرایش]

۱. صدگفتار، شهید مطهری، ناشر: دانشگاه امام صادق (علیه‌السلام‌)، چاپ هفتم.
۲. شبهه‌ها عاملی در گمراهی انسان، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. مصباح یزدی، محمدتقی، راه و راهنماشناسی، ص۲۵، مؤسسه امام خمینی، چاپ اول، ۱۳۷۶ ش.
۲. موسوی خمینی، سید روح‌الله، جهاد اکبر، مرکز نشر آثار امام خمینی، چاپ دوم، ۱۳۷۳ ش.
۳. شبهه‌ها عاملی مهم در گمراهی انسان، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
۴. شبهه‌ها عاملی مهم در گمراهی انسان، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
۵. مصباح یزدی، محمدتقی، آموزش عقاید، ص۲۱، سازمان تبلیغات اسلامی.    
۶. شبهه‌ها عاملی مهم در گمراهی انسان، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
۷. شبهه‌ها عاملی مهم در گمراهی انسان، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
۸. مطهری، مرتضی، صد گفتار، ص۱۶۲، نشر دانشگاه امام صادق (علیه‌السلام)، چ۷.
۹. قرائتی، محسن، پرسش‌ها و پاسخ‌های کوتاه.
۱۰. مطهری، مرتضی، صد گفتار، نشر دانشگاه امام صادق (علیه‌السلام)، چ۷.
۱۱. امام علی (علیه‌السلام)، نهج‌البلاغه، خ۲۱۶، ص۳۳۲ ۳۳۳.    
۱۲. امام علی (علیه‌السلام)، نهج‌البلاغه، خ۱۵۷، ص۲۲۱.    
۱۳. مجله مبلغان، معاونت تبلیغ و آموزش‌های کاربردی حوزه قم، ش۶۸.
۱۴. نحل/سوره۱۶، آیه۱۲۵.    
۱۵. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۴۵۵ ۴۵۶.    
۱۶. مجله مبلغان، معاونت تبلیغ و آموزش‌های کاربردی حوزه قم، ش۵۷.


منبع

[ویرایش]


سایت ‌اندیشه قم، برگرفته از مقاله «هدایت غافلان»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۷/۰۵/۲۴.    



رده‌های این صفحه : مقالات ‌اندیشه قم




جعبه ابزار
جعبه‌ابزار