مکر خدا


کلیدواژه: مکر خدا، نقشه‌های شیطانی، توطئه ، چاره‌اندیشی.
پرسش: سوره آل‌عمران (۳)، آیه ۵۴.     می‌گوید: « یهود با خدا مکر کرد و خدا هم در مقابل به آنها مکر کرد و از همه‌کس خدا بهتر می‌تواند مکر کند.» آیا در این آیه خداوند با تفخر از مکاری خود سخن نمی‌راند؟ مگر مکر چیز بدی نیست.
پاسخ: "مکر" در لغت عرب عبارت است از این‌که کسی را از منظورش باز دارند" ـ اعم از اینکه منظورش خوب باشد یا بد ـ بنابراین معنا مکر همیشه و در همه‌جا بد نیست. نسبت دادن این واژه در مورد خداوند به معنای خنثا کردن توطئه‌های زیانبار است و هنگامی‌که درباره مفسدان به کار می‌رود، به معنای جلوگیری از برنامه‌های اصلاحی است. منظور آیه مورد بحث این است که دشمنان "مسیح" با طرح‌های شیطانی خود می‌خواستند جلوی این دعوت الهی را بگیرند؛ اما خداوند برای حفظ جان پیامبر خود و پیشرفت آیینش تدبیر کرد و نقشه‌های آنها نقش بر آب شد.
برای روشن شدن معنای این آیه باید دید منظور از" مکر الهی" چیست؟


معنای مکر در زبان فارسی و عربی[ویرایش]

"مکر" در لغت عرب با آنچه در فارسی امروز از آن می‌فهمیم، تفاوت بسیار دارد؛ زیرا در فارسی امروز "مکر" به نقشه‌های شیطانی و زیان‌بخش گفته می‌شود؛ در‌حالی‌که در لغت عرب هر نوع چاره‌اندیشی را "مکر" می‌گویند.

← دیدگاه اصفهانی در مفردات
در مفردات" راغب" می‌خوانیم: المکر صرف الغیر عما یقصده [۱]:"مکر این است که کسی را از منظورش بازدارند" (اعم از اینکه منظورش خوب باشد یا بد).

معنای مکر در اصطلاح قرآن[ویرایش]

براین‌اساس "مکر"در اصطلاح قرآن اختصاصی به نقشه‌های شیطانی و زیان‌بخش که در فارسی امروز در آن استعمال می‌شود، ندارد و هم در مورد نقشه‌های زیان‌بخش به کار می‌رود و هم چاره‌اندیشی‌های خوب.

کاربرد مکر در قرآن[ویرایش]


← اول
در قرآن مجید گاهی" ماکر" با کلمه" خیر " ذکر شده ؛مانند:" وَ مَکَرُوا وَ مَکَرَ اللَّهُ وَ اللَّهُ خَیْرُ الْماکِرینَ [۲] (خداوند بهترین چاره‌جویان است).

← دوم
گاهی"مکر" با کلمه "سیئ" آمده‌ است مانند:" وَ لا یَحیقُ الْمَکْرُ السَّیِّئُ إِلاَّ بِأَهْلِه‌ [۳] (نقشه و اندیشه بد جز به صاحبش احاطه نخواهد کرد).

علت نسبت دادن مکر به خدا[ویرایش]

منظور آیه مورد بحث که "مکر" را به خدا نسبت می‌دهد، این است که دشمنان " مسیح " با طرح‌های شیطانی خود می‌خواستند جلوی این دعوت الهی را بگیرند؛ اما خداوند برای حفظ جان پیامبر خود و پیشرفت آیینش تدبیر کرد و نقشه‌های آنها نقش بر آب شد. [۴]

نتیجه بحث[ویرایش]

بنابراین مکر همیشه و در همه‌جا بد نیست. هنگامی‌که این واژه در مورد خداوند به کار می‌رود، به معنای خنثا کردن توطئه‌های زیانبار است و هنگامی که درباره مفسدان به کار می‌رود به معنای جلوگیری از برنامه‌های اصلاحی است. [۵]

پانویس[ویرایش]
 
۱. اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، ص ۷۷۲ ؟؟؟.
۲. آل‌عمران (۳)، آیه ۵۴.    
۳. فاطر (۳۵)، آیه ۴۳.    
۴. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ‌۲، ص ۵۶۶ و ۵۶۷.    
۵. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ‌۱۵، ص ۴۹۸.    


منبع[ویرایش]

پایگاه اسلام کوئیست.    


رده‌های این صفحه : قرآن شناسی | تفسیر | واژگان قرآنی




جعبه‌ابزار