مهدویت‌نگاری در قرن دهمذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: مهدویت، امام زمان (علیه‌السلام)، ظهور امام زمان (علیه‌السلام)، رجعت.

پرسش: در قرن دهم چه کتابهایی در مورد مهدویت به نگارش در آمده است؟

پاسخ:

فهرست مندرجات

۱ - آثار موجود
       ۱.۱ - القناعة فیما تحسن الاحاطة به من اشراط الساعة
       ۱.۲ - نزول عیسی بن مریم در آخر الزمان
       ۱.۳ - رسالة فی رد من انکر ان عیسی اذ انزل یصلی خلف المهدی صلاة الصبح
       ۱.۴ - ظهور المهدی
       ۱.۵ - الکشف عن مجاوزة هذه الامّة الالف
       ۱.۶ - العرف الوردی فی اخبار المهدی
       ۱.۷ - رسالة فی علامات المهدی
       ۱.۸ - تلخیص البیان فی علامات مهدی آخر الزمان
       ۱.۹ - القول المختصر فی علامات المهدی المنتظر
       ۱.۱۰ - رسالة فی المهدی
       ۱.۱۱ - البرهان فی علامات مهدی آخر الزمان
       ۱.۱۲ - تلخیص البیان فی اخبار مهدی آخر الزمان
       ۱.۱۳ - احوال مهدی آخر الزمان
       ۱.۱۴ - درّ التمام فی تاریخ خروج المهدی
       ۱.۱۵ - حدیث الائمة من بعدی بعدد نقباء بنی‌اسرائیل
       ۱.۱۶ - رسالة فی علائم الظهور
       ۱.۱۷ - رسالة فی ظهور المهدی
       ۱.۱۸ - رسالة جفر الکبیر فی تعیین ظهور المهدی
       ۱.۱۹ - النجم الثاقب فی بیان ان المهدی من اولاد علی بن ابی‌طالب
۲ - آثار مفقود
۳ - پانویس
۴ - منبع

آثار موجود

[ویرایش]

در طول یک قرن بسیاری از علمای اهل سنت و شیعه در مورد امام زمان و رجعت و ظهور و مسائل مربوط به حضرتش کتاب‌ها و نوشته‌هایی داشته‌اند که در این مقاله به تعدادی از آنها که هم موجود و مفقود هستند اشاره‌ای خواهیم داشت.

← القناعة فیما تحسن الاحاطة به من اشراط الساعة


القناعة فیما تحسن الاحاطة به من اشراط الساعة، ابوالخیر محمّد بن عبدالرحمن سخاوی (م ۹۰۲ ق).
این کتاب در سال ۱۴۰۶ ق در مکتبة القرآن قاهره به چاپ رسیده است. کتاب، با نام ارتقاء الغرف نیز معرفی شده است.
سخاوی از مشایخ صوفیه و از علمای اهل سنّت است.

← نزول عیسی بن مریم در آخر الزمان


نزول عیسی بن مریم آخر الزمان، این کتاب در سال ۱۹۸۵ م در بیروت از سوی دار الکتب العلمیه به چاپ رسیده است.

← رسالة فی رد من انکر ان عیسی اذ انزل یصلی خلف المهدی صلاة الصبح


رسالة فی رد من انکر ان عیسی اذ انزل یصلی خلف المهدی صلاة الصبح، این کتاب، نسخه خطّی‌ای در کتاب‌خانه مسجد الحرام به شماره ۵۹ دارد و در کتاب الحاوی للفتاوی سیوطی در پایان رسالة الاعلام بحکم عیسی به چاپ رسیده است.
[۴] سخاوی، محمد بن عبدالرحمن، المقاصد الحسنه، ص۴۰۲.


← ظهور المهدی


ظهور المهدی، دو نسخه خطّی در کتاب‌خانه‌های استانبول با عنوان رسالة فی ظهور المهدی و رسالة ظهورات المهدی وجود دارد.
[۵] رضوانی، علی‌اصغر، کتاب‌نامه حضرت مهدی (علیه‌السلام)، ج۱، ص۵۰۲.


← الکشف عن مجاوزة هذه الامّة الالف


الکشف عن مجاوزة هذه الامّة الالف، این رساله در ضمن رساله‌های سیوطی در الحاوی للفتاوی بارها به چاپ رسیده و نیز به صورت مستقل به چاپ رسیده است و از ظهور مهدی (علیه‌السلام)، خروج سفیانی، نزول عیسی و کشته شدن دجّال سخن گفته است و نسخه‌های فراوانی در کتاب‌خانه‌های ترکیه دارد.
[۷] رضوانی، علی‌اصغر، کتاب‌نامه حضرت مهدی (علیه‌السلام)، ج۲، ص۶۰۰.
[۸] رضوانی، علی‌اصغر، کتاب‌نامه حضرت مهدی (علیه‌السلام)، ج۲، ص۶۰۱.
سیوطی در این رساله اثبات می‌کند که روزگار امّت پیامبر (صلی‌اللّه‌علیه‌وآله) از هزار سال تجاوز می‌کند؛ ولی به هزار و پانصد سال نمی‌رسد. از این اثر نسخه‌های نیز در کتاب‌خانه آیة‌اللَّه مرعشی قم به شماره ۷/۲۱۰۲، ۷/۸۳۵۸ و ۱۱/۲۷۷۹ وجود دارد.

← العرف الوردی فی اخبار المهدی


العرف الوردی فی اخبار المهدی، این کتاب، بارها به چاپ رسیده و چاپ اخیر آن از سوی «مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی» در ایران بوده است. همچنین در مجموعه الحاوی للفتاوی سیوطی انتشار یافته است. نسخه‌های متعدّد در کتاب‌خانه‌های ترکیه دارد. سیوطی در این کتاب، الاربعون حدیثاً فی المهدی ابونعیم را تلخیص کرده و احادیثی نیز بر آن افزوده است.
[۱۰] رضوانی، علی‌اصغر، کتاب‌نامه حضرت مهدی (علیه‌السلام)، ج۲، ص۵۱۰ - ۵۰۹.
این کتاب، دارای ۲۲۵ حدیث است. کتاب، تبویب و فصل‌بندی ندارد. این روایت‌ها حاوی این مضامین است: المهدی منّا اهل البیت، المهدی من عترتی، شمایل و خصال مهدی، و دجّال.

← رسالة فی علامات المهدی


رسالة فی علامات المهدی، این کتاب، نسخه‌ای در کتاب‌خانه مسجد الحرام (به شماره ۳۴) دارد.
[۱۱] رضوانی، علی‌اصغر، کتاب‌نامه حضرت مهدی (علیه‌السلام)، ج۱، ص۴۰۳.

این آثار، همگی از جلال‌الدین سیوطی (م ۹۱۱ ق) هستند.
وی از محدّثان پُر تالیف اهل سنّت و از مشایخ صوفیّه در قرن دهم است.

← تلخیص البیان فی علامات مهدی آخر الزمان


تلخیص البیان فی علامات مهدی آخر الزمان، ابن کمال باش حنفی (م ۹۴۰ ق).
این کتاب، نسخه‌های متعدّد در کتاب‌خانه عاشر افندی ترکیه به شماره ۴۴۶ و کتاب‌خانه عارف حکمت مدینه به شماره ۶۲/۷۲۲۴۰ - ق دارد.
[۱۲] رضوانی، علی‌اصغر، کتاب‌نامه حضرت مهدی (علیه‌السلام)، ج۱، ص۲۵۲.


← القول المختصر فی علامات المهدی المنتظر


القول المختصر فی علامات المهدی المنتظر، احمد بن محمّد بن حجر هیثمی (م ۹۷۴ ق).
این کتاب، نسخه‌های متعدد و چاپ‌های گوناگون دارد و به ترکی نیز ترجمه شده است.
[۱۳] رضوانی، علی‌اصغر، کتاب‌نامه حضرت مهدی (علیه‌السلام)، ج۲، ص۵۷۹ - ۵۷۸.

کتاب دارای یک مقدّمه و سه فصل و یک خاتمه است.در مقدّمه، بر تواتر احادیث مهدویت تصریح دارد. در فصل اوّل، ۶۳ حدیث از پیامبر اکرم (صلی‌اللّه‌علیه‌وآله)، در فصل دوم، ۳۹ حدیث از صحابه، و در فصل سوم، ۵۶ حدیث از تابعان آورده است. خاتمه نیز حاوی مباحث گوناگونی در موضوع مهدویت است.
این کتاب، با عنوان علامات المهدی المنتظر، در قاهره، توسط مکتبة القرآن نیز به چاپ رسیده است. نسخه‌هایی از این کتاب در قم در کتاب‌خانه مدرسه حجازی‌ها، به شماره ۱۱۳/۵۹/۸۸۹۳ و در کتاب‌خانه محقّق طباطبایی، تصویری به شماره ۱۱۶ موجود است.
وی از عالمان پُر اثر اهل سنّت است.

← رسالة فی المهدی


رسالة فی المهدی، دارای نسخه‌های خطّی در کتاب‌خانه آیة‌اللَّه مرعشی به شماره ۵۲۴ و گنج بخش پاکستان به شماره ۸۱۲ است.
[۱۴] رضوانی، علی‌اصغر، کتاب‌نامه حضرت مهدی (علیه‌السلام)، ج۱، ص۴۰۸.


← البرهان فی علامات مهدی آخر الزمان


البرهان فی علامات مهدی آخر الزمان این کتاب، نسخه‌های فراوان داشته و چندین نوبت نیز چاپ شده است.
[۱۵] رضوانی، علی‌اصغر، کتاب‌نامه حضرت مهدی (علیه‌السلام)، ج۱، ص۱۶۳.
کتاب در یک مقدّمه و سیزده باب و یک خاتمه، سامان داده شده است و منابع آن العرف الوردی فی اخبار المهدی سیوطی و عقد الدرر ابوبدر یوسف شافعی و جمع الجوامع سیوطی است. نسخه‌ای از آن در کتاب‌خانه مسجد اعظم قم به شماره ۶۳۶ و نسخه دیگری در کتاب‌خانه آیة‌اللَّه مرعشی، به شماره ۵۲۳۴ موجود است.

← تلخیص البیان فی اخبار مهدی آخر الزمان


تلخیص البیان فی اخبار مهدی آخر الزمان این کتاب نیز نسخه‌های متعدد دارد و در سال ۱۴۰۱ ق، در قم به چاپ رسیده است.
[۱۶] مجله تراثنا، موسسه آل البیت (علیهم‌السّلام) لاحیاء‌التراث، ش ۳، ص۴۰.
[۱۷] رضوانی، علی‌اصغر، کتاب‌نامه حضرت مهدی (علیه‌السلام)، ج۱، ص۲۵۱ - ۲۵۰.


← احوال مهدی آخر الزمان


احوال مهدی آخر الزمان این کتاب در کتاب‌خانه آیة‌اللَّه مرعشی، نسخه‌ای به شماره ۵۲۴ و ۹۲۱۵ دارد. کتاب شامل شصت حدیث همراه با ترجمه فارسی آن است. نسخه‌ای از آن نیز در کتاب‌خانه گنج بخش پاکستان به شماره ۱۸۱۲ است.
این چهار اثر، از علاءالدین علی بن حسام الدین متّقی هندی (م ۹۷۵ ق) است.
وی از محدّثان اهل سنّت است.

← درّ التمام فی تاریخ خروج المهدی


درّ التمام فی تاریخ خروج المهدی.

← حدیث الائمة من بعدی بعدد نقباء بنی‌اسرائیل


حدیث «الائمة من بعدی بعدد نقباء بنی‌اسرائیل».

← رسالة فی علائم الظهور


رسالة فی علائم الظهور مؤلف، مطالبی را که در کتب علمای هند درباره علائم ظهور دیده، در این اثر آورده است.

← رسالة فی ظهور المهدی


رسالة فی ظهور المهدی مطالب کوتاهی درباره چگونگی ظهور حضرت مهدی (علیه‌السّلام) است.

← رسالة جفر الکبیر فی تعیین ظهور المهدی


رسالة جفر الکبیر فی تعیین ظهور المهدی (علیه‌السلام) مؤلّف در این رساله، سال ظهور حجّت (علیه‌السّلام) را با استفاده از جفر کبیر سال ۱۲۰۰ ق مشخص کرده است.
این پنج رساله، همگی از محمّد بن پاینده ساوجی به خط مؤلّف در کاشان و به سال ۹۷۹ ق کتابت شده است.
[۱۸] استادی، رضا، فهرست جدید مسجد اعظم، ج۴، ص۲۶۱ - ۲۶۲.
نویسنده، شیعی مذهب است؛ ولی درباره وی اطلاعات بیشتری در منابع نیامده است.

← النجم الثاقب فی بیان ان المهدی من اولاد علی بن ابی‌طالب


النجم الثاقب فی بیان ان المهدی من اولاد علی بن ابی‌طالب، شمس‌الدین محمّد بن محمّد بن عبدالرحمان بن علی بهنسی عقیلی خلوتی شافعی (م ۱۰۰۱ ق).
دارای نسخه‌های خطّی متعدّد است.
[۱۹] رضوانی، علی‌اصغر، کتاب‌نامه حضرت مهدی (علیه‌السلام)، ج۲، ص۷۴۶ - ۷۴۵.

نویسنده از سنّیان شافعی مذهب و از مشایخ صوفیّه است.

آثار مفقود

[ویرایش]

۱. البرهان فی علامات مهدی آخر الزمان،
[۲۰] رضوانی، علی‌اصغر، کتاب‌نامه حضرت مهدی (علیه‌السلام)، ج۱، ص۱۶۵.
جلال‌الدین سیوطی (م ۹۱۱ ق). وی از محدّثان اهل سنّت و از مشایخ صوفیه است.
۲. اثبات الرجعة، علی بن حسین بن عبد العالی (م ۹۴۰ ق).
نسخه خطّی‌ای در کتاب‌خانه راجه فیض آباد دارد.
مؤلف، از عالمان شیعی است.
۳. رسالة فی الغیبة.
[۲۲] حسنی ادریسی، عبدالله بن محمد، المهدی المنتظر، ص۴۲.
[۲۳] جواهر کلام، عبدالعزیز، آثار الشیعه، ج۴، ص۱۱۹.

۴. المُهدی الی ما ورد فی المَهدی.
[۲۴] ابن طولون، محمد بن علی، الشذرات الذهبیه، ص۱۱۸.

این دو اثر، از شمس الدین محمّد بن طولول دمشقی (م ۹۵۳ ق) است.
وی از مورّخان و فقیهان حنفی مذهب است.
۵. اثبات الرجعة، شرف‌الدین یحیی بحرانی (ق ۱۰ ق).
نویسنده از شاگردان محقّق کرکی و از عالمان شیعی است.
۶. اثبات وجود صاحب الزمان و غیبته و مصالح الغیبة،
[۲۷] مجله تراثنا، موسسه آل البیت (علیهم‌السّلام) لاحیاء‌التراث، ش ۳، ص۲۱۱.
سیّدشمس‌الدین محمّد بن امیر اسداللَّه شوشتری (ق ۱۰ ق).
از عالمان شیعی و شاگردان محقّق ثانی است.
۷. ذکر القائم وغیبته،
[۲۸] آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، احیاء الداثر، ص۴۱.
حرز بن علی بن حسین شناطیری (ق ۱۰ ق).
اطلاعی از وی به دست نیامد.
[۲۹] محمدی ری‌شهری، محمد، دانش‌نامه امام مهدی (عجل‌الله‌تعالی‌فرجه)، ج۱۰، سال انتشار: ۱۳۹۳، ص۲۲۵-۳۰۱.



پانویس

[ویرایش]
 
۱. سخاوی، محمد بن عبدالرحمن، المقاصد الحسنه، ج۱، ص۶۸۰.    
۲. عجلونی، اسماعیل بن محمد، کشف الخفا، ج۲، ص۲۸۸.    
۳. سیوطی، جلال‌الدین، الحاوی للفتاوی، ج۲، ص ۲۰۲.    
۴. سخاوی، محمد بن عبدالرحمن، المقاصد الحسنه، ص۴۰۲.
۵. رضوانی، علی‌اصغر، کتاب‌نامه حضرت مهدی (علیه‌السلام)، ج۱، ص۵۰۲.
۶. سیوطی، جلال‌الدین، الحاوی للفتاوی، ج۲، ص ۱۰۳.    
۷. رضوانی، علی‌اصغر، کتاب‌نامه حضرت مهدی (علیه‌السلام)، ج۲، ص۶۰۰.
۸. رضوانی، علی‌اصغر، کتاب‌نامه حضرت مهدی (علیه‌السلام)، ج۲، ص۶۰۱.
۹. سیوطی، جلال‌الدین، الحاوی للفتاوی، ج۲، ص۵۷-۸۶.    
۱۰. رضوانی، علی‌اصغر، کتاب‌نامه حضرت مهدی (علیه‌السلام)، ج۲، ص۵۱۰ - ۵۰۹.
۱۱. رضوانی، علی‌اصغر، کتاب‌نامه حضرت مهدی (علیه‌السلام)، ج۱، ص۴۰۳.
۱۲. رضوانی، علی‌اصغر، کتاب‌نامه حضرت مهدی (علیه‌السلام)، ج۱، ص۲۵۲.
۱۳. رضوانی، علی‌اصغر، کتاب‌نامه حضرت مهدی (علیه‌السلام)، ج۲، ص۵۷۹ - ۵۷۸.
۱۴. رضوانی، علی‌اصغر، کتاب‌نامه حضرت مهدی (علیه‌السلام)، ج۱، ص۴۰۸.
۱۵. رضوانی، علی‌اصغر، کتاب‌نامه حضرت مهدی (علیه‌السلام)، ج۱، ص۱۶۳.
۱۶. مجله تراثنا، موسسه آل البیت (علیهم‌السّلام) لاحیاء‌التراث، ش ۳، ص۴۰.
۱۷. رضوانی، علی‌اصغر، کتاب‌نامه حضرت مهدی (علیه‌السلام)، ج۱، ص۲۵۱ - ۲۵۰.
۱۸. استادی، رضا، فهرست جدید مسجد اعظم، ج۴، ص۲۶۱ - ۲۶۲.
۱۹. رضوانی، علی‌اصغر، کتاب‌نامه حضرت مهدی (علیه‌السلام)، ج۲، ص۷۴۶ - ۷۴۵.
۲۰. رضوانی، علی‌اصغر، کتاب‌نامه حضرت مهدی (علیه‌السلام)، ج۱، ص۱۶۵.
۲۱. آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذریعه، ج۱، ص۹۳.    
۲۲. حسنی ادریسی، عبدالله بن محمد، المهدی المنتظر، ص۴۲.
۲۳. جواهر کلام، عبدالعزیز، آثار الشیعه، ج۴، ص۱۱۹.
۲۴. ابن طولون، محمد بن علی، الشذرات الذهبیه، ص۱۱۸.
۲۵. آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذریعه، ج۱ ص۹۵.    
۲۶. آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذریعه، ج۱ ص۱۰۹.    
۲۷. مجله تراثنا، موسسه آل البیت (علیهم‌السّلام) لاحیاء‌التراث، ش ۳، ص۲۱۱.
۲۸. آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، احیاء الداثر، ص۴۱.
۲۹. محمدی ری‌شهری، محمد، دانش‌نامه امام مهدی (عجل‌الله‌تعالی‌فرجه)، ج۱۰، سال انتشار: ۱۳۹۳، ص۲۲۵-۳۰۱.


منبع

[ویرایش]

حدیث‌نت، برگرفته از مقاله «مهدویت‌نگاری در قرن دهم» تاریخ بازیابی ۱۳۹۷/۱۱/۲۸.    


رده‌های این صفحه : آخر الزمان | امام زمان | مهدویت




جعبه ابزار
جعبه‌ابزار