مناظرات امام رضاذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: امام رضا علیه‌السلام، مناظرات.
پرسش:بحث‌های علمی امام رضا ـ علیه‌السلام ـ با فرق دیگر و ادیان جهان را بیان نمایید؟
پاسخ: امام علی بن موسی‌الرضا ـ علیه‌السلام ـ در سال ۱۴۸ هـ در مدینه متولد شدند. [۱]


آغاز امامت امام رضا[ویرایش]

آن حضرت در سال ۱۸۳ هـ به امامت رسیدند.

خلفای عصر امام رضا[ویرایش]

در این زمان هارون خلیفه ستمگر عباسی حکومت جامعه اسلامی را در دست داشت. بعد از هارون امر خلافت در اختیار امین قرار داشت. سپس مأمون با شکست دادن برادرش در سال ۱۹۸ هـ توانست حکومت را در اختیار بگیرد.

تحمیل ولایت‌عهدی بر امام رضا[ویرایش]

در سال ۲۰۰ هـ مأمون امام رضا ـ علیه‌السلام ـ را به جهت مقاصد شوم سیاسی‌اش به مرو فراخواند. و سپس ولایت‌عهدی را بر آن حضرت تحمیل کرد.

← فرمایش امام رضا در این‌باره
امام رضا ـ علیه‌السلام ـ خود در این زمینه می‌فرماید: «خداوندا! تو می‌دانی که مرا اکراه نمودند و به ضرورت این امر را اختیار کردم... خداوندا! عهدی نیست جز عهد تو و ولایتی نمی‌باشد مگر از جانب تو. پس توفیق ده مرا که دین تو را به پا دارم و سنت پیغمبر تو را زنده بدارم.» [۲]

اقدامات مأمون پس از حضور امام در مرو[ویرایش]

یکی از اقدامات مأمون هنگام حضور امام رضا ـ علیه‌السلام ـ تشکیل دادن جلسات بحث با فِرق و مذاهب کلامی و علمای سایر ادیان بود. هرچند حضرت قبل از تشکیل این مجالس مناظره، مناظراتی با فرق و مذاهب کلامی گوناگون داشتند، اما هدف مأمون این بود که امام رضا ـ علیه‌السلام ـ را در این جلسات شکست دهد تا موقعیت معنوی امام رضا ـ علیه‌السلام ـ در نظر مردم کاهش یابد.

← سخن مرتضی عاملی
در این رابطه جعفر مرتضی عاملی می‌نویسد: «مأمون برای مغلوب ساختن امام رضا ـ علیه‌السلام ـ شروع به گردآوری علما و معتزلیان و اهل کلام که اصحاب جدل و کلام و استدلال و موشکافی بودند نمود تا با امام رضا ـ علیه‌السلام ـ درافتند و در هر مجلسی از قدر علمی امام بکاهند. و او را در زمینه بزرگ‌ترین چیزی که خود و پدرانش ـ علیهم‌السلام ـ ادعا می‌کردند، یعنی علم و شناخت آثار و علوم پیامبر خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله، که بر حسب اعتقاد شیعیان، بزرگ‌ترین شرط و لازمه پیشوایی امام بود، شکست دهند.» [۳]

پیروزی امام در مجالس مناظره[ویرایش]

آن حضرت در مجالس مناظره، با فصاحت و بلاغت، میراث جد بزرگوارشان را در مقابل اشکال‌تراشی‌های دیگران محافظت نموده و بدون استثنا تمام دانشمندان را مغلوب ساختند. برخی از آنها به حقانیت آن حضرت و دین اسلام اعتراف کردند و برخی همانند عمران صابی مسلمان شدند. بیان همه جلسات مناظره و تمام گفت‌وگوها و سؤال‌ و جواب‌ها خود کتابی مفصل است که ما به گوشه‌ای از این مباحث اشاره می‌کنیم:

مناظرات مرو[ویرایش]

یکی از مهم‌ترین مجالس مناظرات آن حضرت، مناظرات مرو می‌باشد. در این جلسه مأمون رهبران مکاتب (کلامی و خلفی) و مذاهب (اسلام، یهود، مسیح، صابئی، هندو و...) را جمع‌آوری کرد که شاید امام رضا ـ علیه‌السلام ـ را در یک مناظره علمی شکست دهند؛ ولی مقصود او حاصل نشد. علاوه بر اینکه در این مناظرات آن حضرت، با رهبران چهار مکتب و مذهب معروف مناظره کردند؛ از این جهت می‌بینیم «این مناظره از طلوع آفتاب تا بعد از نماز مغرب طول کشیده است.» [۴]
آن حضرت در این جلسه با جاثلیق دانشمند مسیحیان، رأس الجالوت دانشمند یهودی، هیربذ اکبر بزرگ زرتشتیان، عمران صابی [۵] مناظره کردند. سپس در جلسه‌ای جداگانه با علی بن محمد جهم و سلیمان مروزی هم مناظره نمودند.

← مناظره اول با جاثلیق [۶]
در ابتدای این مناظره جاثلیق گفت: من چگونه با شما بحث کنم و حال آنکه استدلال شما به کتابی است که من آن را قبول ندارم؟ حضرت فرمود: ای نصرانی اگر از انجیل خودت برای تو استدلال کنم، اقرار خواهی کرد؟ گفت: آری به خدا سوگند اقرار خواهم کرد.
امام رضا ـ علیه‌السلام ـ فرمود: هرچه می‌خواهی بپرس و جوابش را بشنو! جاثلیق گفت: درباره نبوت عیسی و کتابش چه می‌گویی؟ امام رضا ـ علیه‌السلام ـ فرمود: من به نبوت عیسی و کتابش و آنچه به امتش بشارت داد، و حواریون به آن اقرار کرده‌اند، اعتراف می‌کنم و به نبوت عیسی که اقرار به نبوت محمد ـ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ـ و کتابش نکرده و امتش را به آن بشارت نداده، کافرم. سپس جاثلیق دو شاهد بر این مطلب از امام درخواست کرد... امام رضا ـ علیه‌السلام ـ فرمود: سوگندت می‌دهم. آیا انجیل این سخن را بیان نمی‌کند که یوحنا گفت: حضرت مسیح علیه‌السلام، مرا از دین محمد ـ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ـ عربی باخبر ساخت و به من بشارت داد که بعد از او چنین پیامبری خواهد آمد... جاثلیق: آری این سخن یوحنا از مسیح نقل شده؛ اما نگفته این در چه زمانی واقع می‌شود و این گروه را برای ما نام نبرده تا آنها را بشناسیم؛ امام علیه‌السلام: اگر ما کسی را بیاوریم که انجیل را بخواند و نام محمد ـ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ـ و اهل بیتش ـ علیهم‌السلام ـ را تلاوت کند آیا به او ایمان می‌آوری ؟
جاثلیق: بسیار خوب. سپس امام به نسطاس رومی فرمود: آیا سِفر سوم انجیل را در حفظ داری؟ نسطاس گفت: بسیار خوب از حفظ دارم. سپس امام به رأس الجالوت بزرگ یهودیان فرمود: آیا تو هم انجیل می‌خوانی؟ گفت: آری به جان خودم سوگند. امام رضا ـ علیه‌السلام ـ فرمود: آن سِفر سوم را بخوان، اگر در آن ذکری از محمد ـ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ـ و اهل بیتش ـ علیهم‌السلام ـ بود، به نفع من شهادت بده. سپس خود آن حضرت سِفر سوم را قرائت کرد تا به نام پیامبر ـ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ـ رسید متوقف شد. رو به جاثلیق کرد و فرمود: ای نصرانی! تو را به حق مسیح و مادرش، آیا می‌دانی من از انجیل باخبرم؟ جاثلیق: آری سپس امام نام پیامبر ـ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ـ و اهل بیت ـ علیهم‌السلام ـ و امتش را برای او تلاوت کرد. سپس فرمود: ای نصرانی چه می‌گویی، آیا این سخن عیسی بن مریم است؟ جاثلیق: من انکار نمی‌کنم آنچه در انجیل برای من روشن شده است، و به آن اعتراف دارم. امام رضا علیه‌السلام: همگی شاهد باشید که او اقرار کرد. در ادامه این مناظره آن حضرت با جاثلیق در رابطه با الوهیت عیسی ـ علیه‌السلام ـ مناظره کرد و جاثلیق که پاسخی نداشت، تسلیم شد و گفت: القول قولک و لا اله الا الله. [۷]
مناظره امام رضا ـ علیه‌السلام ـ با جاثلیق به‌گونه‌ای بود که جاثلیق درمانده شد و گفت: «به مسیح قسم گمان نمی‌کردم بین مسلمانان فردی مثل تو پیدا شود.» [۸]

← مناظره دوم با رأس الجالوت
مناظره دوم امام رضا ـ علیه‌السلام ـ در مرو با رأس الجالوت بزرگ یهودیان بود. در این مناظره رأس الجالوت از اثبات نبوت حضرت محمد ـ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ـ پرسید؛ امام رضا ـ علیه‌السلام ـ دلایل قانع کننده‌ای برای او ذکر کرد. سپس امام رضا ـ علیه‌السلام ـ از اثبات پیامبری موسی ـ علیه‌السلام ـ از وی سؤال کرد؛ رأس الجالوت جواب داد: او کارهای خارق‌العاده انجام داده که احدی از انبیای پیشین انجام نداده‌اند... امام رضا ـ علیه‌السلام ـ فرمودند: پس چرا اقرار به نبوت حضرت مسیح نمی‌کنید که مردگان را زنده می‌کرد و... رأس الجالوت: می‌گویند چنین کارهایی را می‌کرده، ولی ما هرگز ندیده‌ایم. امام رضا علیه‌السلام: آیا معجزات موسی را با چشم خود دیده‌ای؟ رأس الجالوت در اینجا جوابی نداشت که بدهد.... [۹]

← مناظره سوم با بزرگ هیربدان
امام رضا ـ علیه‌السلام ـ رو به او کرد و فرمود: به من بگو این زرتشت را که پیامبر می‌دانی بر طبق کدام دلیل است؟ بزرگ هیربدان گفت: او کارهای خارق‌العاده‌ای انجام داده که احدی قبل از او انجام نداده است. گرچه ما آن را ندیده‌ایم، ولی اخبار پیشینیان ما گواه بر این معناست. امام علیه‌السلام: آیا جز این است که اخبار پیشینیان به شما رسیده و پیروی کرده‌اید؟ گفت: آری. امام رضا علیه‌السلام: همین‌گونه است سایر امت‌ها و پیامبران [۱۰] پس چرا این پیامبران را قبول ندارید و تنها تکیه روی زرتشت می‌کنید؟ بزرگ هیربدان خاموش گشت و پاسخی نداشت.» [۱۱]

← مناظره چهارم با عمران صابی
یکی دیگر از مناظرات آن حضرت در مرو با عمران صابی ( یکی از متکلمان) می‌باشد. این مناظره از مناظرات طولانی آن حضرت است. در این مناظره بارها عمران‌ صابی سکوت کرد و نتوانست پاسخ امام ـ علیه‌السلام ـ را بدهد. سرانجام این مناظره به اسلام عمران صابی منجر شد.

← مناظره پنجم با علی بن محمد الجهم
از دیگر مناظرات آن حضرت در مرو مناظره آن حضرت است با «علی بن محمد الجهم». وی عقایدی انحرافی درباره عصمت انبیا داشت. در پایان این مناظره علی بن محمد الجهم گریه کرد و عرض کرد: ای فرزند رسول خدا! من توبه می‌کنم و تعهد می‌نمایم از امروز به بعد درباره پیامبران خدا، جز آنچه شما فرمودید، نگویم». [۱۲]

نتيجه بحث[ویرایش]

مناظرات امام رضا ـ علیه‌السلام ـ با فرق گوناگون و مذاهب جهانی مناظراتی شيرين و غرورآفرين برای مسلمانان و شیعیان است. ذكر همه اين مناظرات در فراخور اين مقاله مختصر نبود؛ لذا به موارد كوتاهی از مناظرات اشاره شد. در اين مناظرات، امام رضا ـ علیه‌السلام ـ به مدد دانش بی‌كرانشان عالمان ساير فرق و ادیان جهانی را شكست دادند و در برخی از موارد باعث اسلام آوردن آنها شدند.

پانویس[ویرایش]
 
۱. مفید، ارشاد، ترجمه: محمدباقر ساعدی، تهران. کتاب‌فروشی اسلامیه، ۱۳۵۱، ص ۵۹۱.
۲. ابن بابویه قمی، عیون اخبار الرضا علیه‌السلام، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۴ ه، ج ۱، ص ۳۶.    
۳. عاملی، جعفرمرتضی، الحیاة السیاسیه لِلْاِمام الرضا علیه‌السلام، ترجمه دفتر انتشارات اسلامی، تهران، کنگره جهانی حضرت رضا علیه‌السلام، ۱۳۵۶، ص ۳۵۸.    
۴. مرتضوی، سیدمحمد، نهضت کلامی در عصر امام رضا علیه‌السلام، مشهد، مؤسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی، چاپ اول، ۱۳۷۵، ص ۱۳۵.
۵. او از مذهب صابئین دفاع می‌کرد. صابئین گروهی هستند که خود را پیرو یحیی ـ علیه‌السلام ـ می‌دانند؛ ولی به دو گروه موحد و مشرک تقسیم می‌شوند. مرتضوی، سیدمحمد، نهضت کلامی در عصر امام رضا علیه‌السلام، مشهد، مؤسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی، چاپ اول، ۱۳۷۵، ص ۱۳۶.
۶. ابن بابویه قمی، عیون اخبار الرضا علیه‌السلام، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۴ ه، ج ۲، ص ۲۳۰. این مناظره در کتاب عیون اخبار الرضا علیه‌السلام، ج ۲، ص ۲۳۰ به بعد بیان شده است.    
۷. ابن بابویه قمی، عیون اخبار الرضا علیه‌السلام، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۴ ه، ج ۲، ص ۲۳۲ به بعد.    
۸. ابن بابویه قمی، عیون اخبار الرضا علیه‌السلام، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۴ ه، ج ۲، ص ۲۳۸.    
۹. ابن بابویه قمی، عیون اخبار الرضا علیه‌السلام، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۴ ه، ج ۲، ص ۲۴۱.    
۱۰. امام رضا ـ علیه‌السلام ـ نام عیسی ـ علیه‌السلام ـ موسی ـ علیه‌السلام ـ و حضرت محمد ـ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ـ را ذکر فرمودند.
۱۱. ابن بابویه قمی، عیون اخبار الرضا علیه‌السلام، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۴ ه، ج ۲، ص ۲۴۲.    
۱۲. ابن بابویه قمی، عیون اخبار الرضا علیه‌السلام، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۴ ه، ج ۲، ص ۲۷۲.    


منبع[ویرایش]

سایت اندیشه قم    


رده‌های این صفحه : تاریخ معصومان | امام رضا




جعبه‌ابزار