مطالعه صحیحذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: مطالعه درست.

پرسش: مطالعه صحیح چه‌گونه است؟

پاسخ:


فهرست مندرجات
۱ - جنبه‌های درست بودن مطالعه
۲ - صحیح بودن مطالعه از نظر روش
       ۲.۱ - مطالعه یک پاراگراف
              ۲.۱.۱ - تندخوانی
       ۲.۲ - طرح پرسش پیش از مطالعه
       ۲.۳ - یادداشت‌برداری
              ۲.۳.۱ - جلوگیری از خستگی
              ۲.۳.۲ - فهم بیش‌تر مطلب
              ۲.۳.۳ - خواندن مطالب خلاصه‌شده
       ۲.۴ - تفکر پس از مطالعه
       ۲.۵ - بیان مطالب آموخته‌شده
۳ - مطالعه درست از دیدگاه فریل انیس
       ۳.۱ - در نظر گرفتن وقت کافی
       ۳.۲ - مطالعه و خواندن
       ۳.۳ - توجه داشتن به مطالب
       ۳.۴ - مراحل مطالعه مؤثر
              ۳.۴.۱ - ارزیابی مطالب
              ۳.۴.۲ - طرح سؤال و پاسخ دادن به آن
              ۳.۴.۳ - ربط مطالب به یک‌دیگر
       ۳.۵ - از حفظ خواندن مطالب
              ۳.۵.۱ - مراحل شش‌گانه
       ۳.۶ - پرهیز از مطالعه با صدا
۴ - صحیح بودن مطالعه از نظر وضعیت روحی و روانی
       ۴.۱ - انگیزش
       ۴.۲ - آرامش
       ۴.۳ - استراحت
       ۴.۴ - تغذیه و ورزش
۵ - صحیح بودن مطالعه از نظر زمان و مکان
       ۵.۱ - دما
       ۵.۲ - سکوت
       ۵.۳ - نور
       ۵.۴ - زمان
۶ - معرفی منابع
۷ - پانویس
۸ - منبع

جنبه‌های درست بودن مطالعه[ویرایش]

صحیح بودن مطالعه می‌تواند جنبه‌های مختلف داشته باشد؛ به عنوان مثال، وضعیت روحی و روانی مطالعه‌کننده، محیط و شرایط مطالعه و نحوه خواندن مطالب. در مورد هر کدام نکاتی مطرح می‌گردد:

صحیح بودن مطالعه از نظر روش[ویرایش]

در مورد روش مطالعه باید نکاتی در نظر داشت:

← مطالعه یک پاراگراف
هنگام مطالعه معمولی نباید روی تک‌تک کلمات متمرکز شد یا جملات را به صورت بریده مطالعه کرد. به عبارت دیگر، نحوه ورود مطالب به ذهن به صورت‌های واحدهای بزرگ‌تر باشد؛ به عنوان مثال یک پاراگراف، چند جمله یا دست‌کم یک جمله به عنوان یک واحد اطلاعات وارد ذهن شود؛ اما اگر یک جمله به صورت کلمات مجزا وارد ذهن شود، ذهن یک جمله را در قالب چندین واحد اطلاعات دریافت می‌کند. این مسئله سبب می‌شود که ذهن پردازش‌های بیش از حد انجام دهد و خسته شود. به عبارت دیگر، وقتی اطلاعات به صورت پاراگراف یا جمله‌ وارد ذهن می‌شود، مثل بارهای بسته‌بندی شده است که انبار ذهن را با مشکل مواجه نمی‌سازد؛ به همین دلیل فهم مطالب با سهولت بیش‌تر انجام می‌پذیرد. برای این امر لازم است که فرد از تلفظ کلمات در حین مطالعه اجتناب کند. در طول مطالعه سعی کند که کلمات را تلفظ نکند.

←← تندخوانی
دوم این‌که چشم خود را از روی متن کتاب به سرعت مرور دهد و چشمش در یک‌جا و یک نقطه خیره نشود یا سرعت حرکت چشمش کم نشود؛ اما اگر متونی مثل آیه یا حدیث که فرد می‌خواهد روی تک‌تک کلمات توجه کند، در این موارد دوباره برگردد و مطالعه دقیق روی کلمات داشته باشد.

← طرح پرسش پیش از مطالعه
ایجاد سؤال پیش از مطالعه یک امر اساسی است. این امر باعث می‌شود که ذهن کنجکاو شود و خودش مشتاقانه به دنبال کسب مطالب باشد. سؤال ذهن را تشنه می‌کند و فرد تشنه خودش دنبال آب است و زمانی که آب به او برسد بیش‌تر لذت می‌برد؛ لذا به محض باز کردن کتاب شروع به خواندن متن نکنید؛ بلکه ابتدا عنوان مطالب را نگاه کنید بعد درباره آن مطلب از خود سؤالاتی بپرسید و سعی کنید هنگام خواندن متن به سؤالات خود پاسخ دهید.

← یادداشت‌برداری
یادداشت‌برداری به صورت خلاصه؛ مثلاً خلاصه کردن هر پاراگراف در یک تا سه جمله بسیار در مفید بودن مطالعه مؤثر است. یادداشت‌برداری هنگام مطالعه چند فایده دارد:

←← جلوگیری از خستگی
نخست این‌که از خستگی جلوگیری می‌کند؛ زیرا زمانی که فرد یک بند را می‌خواند، بعد یادداشت می‌کند، این تغییر وضعیت فرد را از حالت یک‌نواختی خارج نموده و از خستگی جلوگیری می‌کند.

←← فهم بیش‌تر مطلب
دوم این‌که یادداشت به فهم بیش‌تر مطلب کمک می‌کند؛ زیرا فرد گذرا از روی مطلب رد نمی‌شود؛ بلکه باید مطلب را ابتدا فهمیده باشد تا بتواند آن را در یک یا چند جمله به زبان خود خلاصه کند.

←← خواندن مطالب خلاصه‌شده
سوم این‌که در مراحل بعدی مطالعه دیگر لازم نیست که فرد تمام متن کتاب را بخواند؛ بلکه می‌تواند به خواندن خلاصه‌های خود اکتفا کند.

← تفکر پس از مطالعه
تفکر پس از مطالعه درباره مطالب مطالعه‌شده، ذهن انسان را پرورش داده و مطالب مدت بیش‌تری در ذهن می‌ماند. دلیل این امر عمق پردازش است. عمق پردازش به درگیر شدن بیش‌تر ذهن به مطلب اشاره دارد. هرچه ذهن انسان بیش‌تر با مطلب درگیر شود، آن مطلب بیش‌تر در ذهن پردازش شده و مدت بیش‌تری به یاد خواهد ماند.

← بیان مطالب آموخته‌شده
گفتن مطالب آموخته‌شده سبب می‌شود که مطالب بیش‌تر درونی شود؛ زیرا در صورت گفتن و توضیح دادن فرد از الفاظ خود استفاده می‌کند. این امر مطلب را چندرسانه‌ای می‌کند. هرچه مطلب از طریق چند رسانه یعنی شنیدن، نوشتن، گفتن و دیدن وارد ذهن شود، بهتر یاد گرفته شده و بیش‌تر در حافظه باقی می‌ماند.

مطالعه درست از دیدگاه فریل انیس[ویرایش]

لیندا فریل انیس در مورد روش مطالعه صحیح و ثمربخش به نکات زیر اشاره نموده است:

← در نظر گرفتن وقت کافی
میزان یادگیری با مدتی که صرف آن می‌شود، رابطه نزدیک دارد؛ بنابراین توصیه می‌شود که برای مطالعه وقت کافی در نظر بگیرید.

← مطالعه و خواندن
بهتر است همیشه اول مطالعه کنید و بعد بخوانید نه برعکس.

← توجه داشتن به مطالب
مطلبی را که می‌بایست یاد بگیرید، لازم است مورد توجه قرار دهید، آن را به زبانی و کیفیتی درآورید که برایتان معنی مشخصی داشته باشد (مثلاً مطلب را به زبان خودتان برگردانید یا تصویر ذهنی از آن برای خورد بسازید.) و سرانجام بین هر دو مطلب تازه و مطالبی که قبلاً یاد گرفته‌اید، رابطه برقرار کنید.

← مراحل مطالعه مؤثر
مطالعه مؤثر از نظر ایشان مستلزم اجرای برنامه‌ سه مرحله‌ای است:

←← ارزیابی مطالب
ابتدا کل مطلب را ارزیابی کنید تا بتوانید تصمیم بگیرید که کدام قسمت آن مهم‌تر است و باید به آن توجه شود.

←← طرح سؤال و پاسخ دادن به آن
سپس مطلب اصلی خویش را پیدا کنید و آن‌گاه سؤالاتی درباره محتوای آن از خود بکنید و به زبان خود به آن‌ها پاسخ دهید.

←← ربط مطالب به یک‌دیگر
سرانجام مطلب جدید را به آن‌چه قبلاً یاد گرفته‌اید، ربط دهید.

از دیگر نکاتی که انیس اشاره نموده است، عبارت‌اند از:

← از حفظ خواندن مطالب
از برخواندن مطلبی که قبلاً یاد گرفته‌اید برای شخص دیگری که بتواند اشتباهات شما را اصلاح کند، توانایی شما را در مطالعه جدید و به یادآوری آن‌ها در آینده بسیار افزایش خواهد داد.
ایشان معتقد است: هرگاه در خواندن کتاب درسی از روش بندبه‌بند استفاده کنید (سپس از خواندن هر بند توقف کنید و مطالب آن را در کلماتی هرچه کم‌تر به زبان خودتان بنویسید) فهم و یادسپاری مطلب مورد نظر برای شما بسیار آسان‌تر خواهد شد. [۱]

←← مراحل شش‌گانه
اس کیو ۴ آر از حروف اول شش مرحله آن تشکیل‌ یافته است. این شش مرحله عبارت‌اند از:
۱. خواندن اجمالی یا پیش‌مطالعه؛
۲. سؤال کردن؛
۳. خواندن؛
۴. تفکر؛
۵. از حفظ گفتن؛
۶. مرور کردن مطالب. [۲]

← پرهیز از مطالعه با صدا
مطالعه بدون صدا بهتر است؛ چون تمرکز و دقت بیش‌تر خواهید داشت، افرادی که عادت دارند با صدای بلند مطالعه کنند، ریشه این عادت به دوران کودکی آن‌ها برمی‌گردد، [۳] کودکان برای یادگیری معمولاً کلمات را با صدای بلند تکرار می‌کنند ـ برخی افراد در دوران بزرگ‌سالی نیز این عادت را حفظ می‌کنند؛ اما روان‌شناسان توصیه می‌کنند که برای مبارزه با این عادت باید در هنگام مطالعه نوک زبانشان را بین دندان‌های راست و چپ قرار دهند تا مانع تلفظ کلمات شوند. [۴]

صحیح بودن مطالعه از نظر وضعیت روحی و روانی[ویرایش]

فردی که مطالعه می‌کند از نظر شرایط روحی و روانی می‌تواند در وضعیت‌های متفاوت قرار داشته باشد.در برخی از این حالات مطالعه مفید و مؤثر و در برخی حالات غیر مؤثر و غیر مفید است:

← انگیزش
هرگاه فرد برای یاد گرفتن مطالبی که مطالعه می‌کند، مشتاق و متمایل باشد، مطالعه او اثر و فایده بیش‌تری دارد؛ اما اگر فرد با اکراه و اجبار خود را به مطالعه وادار کند، پس از مدت زمان‌ اندک دچار خستگی، دل‌زدگی و خواب‌آلودگی خواهد شد؛ لذا باید اول مشتاق و کنجکاو شد، بعد مطالعه کرد.

← آرامش
زمانی که فرد ذهنش درگیر مسائل دیگر است یا از چیزی ناراحت و آشفته است، بهتر است مطالعه نکند. ابتدا ذهن خود را آرام کند، بعد مطالعه کند. برای حل مسائل و مشکلات خود از روش حل مسئله استفاده کند (البته برخی برای رسیدن به آرامش مطالعه می‌کند در این صورت توصیه می‌شود مطالب غیر درسی را مطالعه کند). تا زمانی که ذهن درگیر مسائل دیگر است، بعد از این‌که فرد چند دقیقه مطالعه کرد، ذهنش ناخواسته درگیر کارهایی می‌شود که درباره آن‌ها دغدغه ذهنی دارد. یا زمانی که آرامش ندارد، زود خسته و کسل می‌شود.

← استراحت
زمانی که فرد بی‌وقفه کار می‌کند، درس می‌خواند یا مطالعه می‌کند، کارآیی ذهنی‌اش کم می‌شود؛ لذا توصیه می‌شود براساس برنامه‌ریزی مطالعه شود. زمانی که فرد به مطالعه می‌پردازد، نیاز او به خواب برطرف شده باشد، زیاد خسته نباشد. برنامه استراحت در وسط مطالعه داشته باشد.

← تغذیه و ورزش
مطالعه زیاد نیاز به انرژی دارد؛ لذا باید فرد از نظر غذایی مشکل نداشته باشد. برای این‌که بدن او کارآیی مؤثر خود را داشته باشد، باید برنامه ورزشی سالم و مداوم هم داشته باشد.

صحیح بودن مطالعه از نظر زمان و مکان[ویرایش]

زمان و مکان مطالعه خیلی در صحیح بودن یا مؤثر بودن آن تأثیر دارد:

← دما
مکان مطالعه نباید زیاد سرد و نباید زیاد گرم باشد، هوای معتدل داشته باشد.

← سکوت
تا جایی که امکان دارد در جای خلوت و ساکت مطالعه شود. عوامل حواس‌پرتی در آن کم باشد.

← نور
مکان مطالعه باید روشن باشد.

← زمان
زمان مطالعه اول باید هر روز زمان مشخص داشته باشد. این امر باعث می‌شود که مغز و بدن انطباق لازم را پیدا کند. زمانی که فرد به مطالعه می‌پردازد، سر حال و پر انرژی باشد.

معرفی منابع[ویرایش]

۱. لیندا فریل اینس، ‌فن مطالعه، ترجمه علی صلح‌جو، مرکز نشر دانشگاهی، ۱۳۷۳ ش.
۲. مهندس مرتضی نصرت، آیین مطالعه و یادگیری، جهاد دانشگاهی، ۱۳۷۳ ش.
۳. علی‌اکبر سیف، روش‌های یادگیری و مطالعه، نشر دوران،‌ ۱۳۷۶ ش.
۴. روش‌های مطالعه، تحقیق و یادگیری امتحان، ابوالقاسم اکبری، تهران، نشر فیض کاشانی، چاپ اول، ۱۳۸۲ ش.

پانویس[ویرایش]
 
۱. فریل انیس، لیندا، فن مطالعه، ص۱۵۶، ترجمه علی صلح‌جو، تهران، مرکز نشر دانشگاهی، چاپ اول.
۲. هلیگارد و همکاران، زمینه روان‌شناسی، ج۱، فصل ۸، ترجمه تقی براهنی، انتشارات رشد، ‌۱۳۸۰ ش.
۳. خادمی، ‌معین‌الله، مطالعه روشمند، ص۱۲۹ به بعد، انتشارات پارسایان، ۱۳۷۹ ش.
۴. خادمی، ‌ معین‌الله، مطالعه روشمند، ص۱۳۴، انتشارات پارسایان، ۱۳۷۹ ش.


منبع[ویرایش]


سایت ‌اندیشه قم، برگرفته از مقاله «مطالعه صحیح»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۷/۰۲/۱۹.    



جعبه‌ابزار