مصحفذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: قرآن ، مصحف.
پرسش: نام قرآن کریم از چه زمانی مصحف بود و در چه زمانی به قرآن تغییر نام یافت؟
پاسخ: قرآن کریم از همان ابتدا معروف به این نام یعنی "قرآن" بوده است؛ زیرا با همین نام در این کتاب آسمانی از آن اسم برده شده است. پس بهتر است سؤال این‌گونه مطرح شود که از چه زمانی از این کتاب مقدس به مصحف هم یاد می‌کنند؟. "مصحف" از زمان صحابه به همان معنای لغوی آن؛ یعنی کتاب جلد شده، بر قرآن اطلاق شده است. در لسان اهل بیت ـ علیه‌السلام ـ نیز مصحف در همان معنای لغوی آن استعمال شده است. در روایتی امام صادق ـ علیه‌السلام ـ می‌فرمایند:خواندن قرآن از روی مصحف، موجب بهره‌مندی از چشم خویش و تخفیف در عذاب والدین می‌شود؛ اگر‌چه کافر باشند.


بررسی واژه‌های کلیدی

[ویرایش]

ما در این سؤال دارای چند واژه کلیدی قرآن، مصحف و تفسیر، هستیم. که معنای آن روشن خواهد شد.

'''

نام اصلی قرآن

[ویرایش]
قرآن کریم از همان ابتدا معروف به این نام؛ یعنی "قرآن" بوده است؛ زیرا با همین نام در بعضی از آیات آن، اسم برده شده است. پس بهتر است سؤال این‌گونه مطرح شود که:از چه زمانی از این کتاب مقدس به مصحف هم یاد می‌کنند؟

معنای لغوی مصحف

[ویرایش]

مصحف در لغت از صُحُف جمع صحیفه به معنای آنچه که در آن نوشته می‌شود، گرفته شده است و به معنای مجموعه میان دو جلد گویند. بنابراین مصحف به کتاب جلد شده گفته می‌شود، حال چه قرآن باشد چه غیر قرآن . در قرآن کریم از کتاب‌های آسمانی با عنوان "صحف" تعبیر شده، ولی مصحف ذکر نشده است.

جمع‌آوری قرآن

[ویرایش]

از وقایع صدر اسلام ، بحث جمع‌آوری قرآن است که مباحث مربوط به خود را دارد.
[۵] در این‌باره می‌توانید به نمایه‌های:جمع‌آوری قرآن توسط رسول خدا، سؤال ۱۶۲۵ (سایت:۱۶۳۲) مراجعه کنید.
بعضی قائل‌اند که قرآن در زمان خود پیامبر جمع‌آوری شده است و برخی قائل به جمع‌آوری قرآن در زمان بعد از رحلت ایشان هستند. اما مسلم است که قرآن در زمان پیامبر ـ صلی‌الله‌علیه‌وآله ـ نوشته شده بود و در زمان صحابه بحث جمع‌آوری آن در مصحف جامع و واحد بود.

← روایتی از بخاری


در نقل‌های تاریخی است که عمر خلیفه دوم ، شخصی را نزد اُبی بن کعب فرستاد و گفت:قصد دارم قرآن را در مصحفی بنویسم، آنچه از قرآن نزد تو است برایم بفرست. بخاری از صحابی "زید بن ثابت" نقل می‌کند که زید می‌گوید:خلیفه ابوبکر به او دستور داد تا قرآن را جمع‌آوری کند. وی می‌گوید:همه قرآن را جمع کردم، صفحات گرد‌آوری شده (صُحف) نزد ابوبکر بود تا از دنیا رفت. سپس در حیات عمر، نزد وی باقی بود و بعد از او در دست حفصه دختر عمر قرار گرفت.
[۷] بخاری، محمدبن اسماعیل، صحیح بخاری، کتاب فضائل القرآن، باب جمع القرآن، ج ۱۶، ص ۶۷، ح ۴۹۸۶، ناشر:وزارت اوقاف مصر.


مصحف در لسان صحابه

[ویرایش]

پس معلوم شد که "مصحف" در زمان صحابه به همان معنای لغوی آن استعمال شده است؛
[۸] بخاری، محمدبن اسماعیل، صحیح بخاری، کتاب فضائل القرآن، باب جمع القرآن، ج ۱۶، ص ۴۶۷، ناشر:وزارت اوقاف مصر.
یعنی به معنای اعم از قرآن استعمال شده است. البته از برخی صحابه در تاریخ نام برده می‌شود که برای خود، قرآن را در صحیفه‌هایی جمع کرده بوده‌اند که به نام خودشان مشهور بود؛ مانند مصحف عایشه ، مصحف حفصه، مصحف ابی‌بن کعب و.. همه این مصاحف بعد از رحلت پیامبر گرامی اسلام ـ صلی‌الله‌علیه‌وآله ـ به این نام مشهور شد.

مصحف در لسان اهل بیت

[ویرایش]

در لسان اهل بیت نیز مصحف در همان معنای لغوی آن استعمال شده است.

← روایتی از امام صادق


در روایتی امام صادق ـ علیه‌السلام ـ می‌فرمایند:"خواندن قرآن از روی مصحف، موجب بهره‌مندی از چشم خویش و تخفیف در عذاب والدین می‌شود، اگرچه کافر باشند". معلوم است که این‌جا نیز "مصحف" به معنای لغوی آمده است؛ زیرا معنا ندارد امام ـ علیه‌السلام ـ بگوید:خواندن قرآن از روی قرآن.

مصحف حضرت فاطمه

[ویرایش]

مصحف حضرت فاطمه ـ سلام‌الله‌علیها ـ نیز که در نزد امامیه مشهور و معروف است، غیر از قرآن است.

← سخنی از امام صادق


امام صادق ـ علیه‌السلام ـ در این‌باره می‌فرمایند:"به خدا قسم! این مصحف، قرآن نیست".

نتیجه بحث

[ویرایش]

بنابر‌این می‌توان گفت که واژه مصحف بعد از استنساخ نسخه واحد از قرآن‌های موجود، (در زمان خلیفه سوم ) برای قرآن علَم شد.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. واقعه (۵۶)، آیه ۷۷.    
۲. ابن منظور، لسان العرب، ج ‌۹، ص ۱۸۶، دار صادر، بیروت، ۱۴۱۴.    
۳. راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، ص ۴۷۶، دار العلم، دمشق، ۱۴۱۲.    
۴. اعلی (۸۷)، آیه ۱۹.    
۵. در این‌باره می‌توانید به نمایه‌های:جمع‌آوری قرآن توسط رسول خدا، سؤال ۱۶۲۵ (سایت:۱۶۳۲) مراجعه کنید.
۶. مجلسی، بحار الانوار، ج ۴۴، ص ۱۰۱.    
۷. بخاری، محمدبن اسماعیل، صحیح بخاری، کتاب فضائل القرآن، باب جمع القرآن، ج ۱۶، ص ۶۷، ح ۴۹۸۶، ناشر:وزارت اوقاف مصر.
۸. بخاری، محمدبن اسماعیل، صحیح بخاری، کتاب فضائل القرآن، باب جمع القرآن، ج ۱۶، ص ۴۶۷، ناشر:وزارت اوقاف مصر.
۹. کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج ۲، ص ۶۱۳. در همین صفحه بابی نگاشته شده است به نام باب قراءة القرآن فی المصحف.    
۱۰. مجلسی، بحار الانوار، ج ۲۶، ص ۴۵.    


منبع

[ویرایش]

پایگاه اسلام کوئیست.    


رده‌های این صفحه : قرآن شناسی | نام های قرآن




جعبه ابزار
جعبه‌ابزار