لعنذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: بنی‌امیه، مسلمان، لعن، نفرین.
پرسش: آیا در میان خاندان بنی‌امیه هیچ مسلمانی وجود نداشته است که همگی مستحق لعن و نفرین شده‌اند؟ در حالی که کسانی مثل عمر بن عبدالعزیز و معاویه بن یزید در بین آنها بوده است؟
پاسخ: در این مورد دو مطلب قابل ذکر است:


لعن و نفرین بنی‌امیه[ویرایش]


← ۱. لعن و مذمت بنی‌امیه در قرآن کریم
مفسران اهل‌سنت در مورد تفسیر آیه مبارکه «و ما جعلنا الرؤیا التی اریناک الا فتنةً للناس و الشجرة الملعونه فی‌القرآن و نخوفهم فما یزید الا طغیاناً کبیراً» [۱] آورده‌اند که: پیامبر اکرم ـ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ـ در خواب دید، بنی‌امیه مانند بوزینگان از منبر او بالا می‌روند و آن حضرت از این قضیه خیلی ناراحت شدند و فرمودند: «بنی‌امیه شجره ملعونه هستند». [۲] [۳] [۴] [۵] از جمله مفسران شیعه که گفته‌اند: منظور از شجره ملعونه در قرآن بنی‌امیه می‌باشند، عبارتند از: شیخ طوسی، طبرسی، صاحب منهج الصادقین، شبّر و علامه طباطبایی.
و نیز در تفسیر آیه شریفه «الم تر الی الذین بدّلوا نعمة الله کفراً و احلّوا قومهم دارالبوار» [۶]

←← حدیثی از صاحب مجمع البیان
صاحب تفسیر مجمع البیان حدیثی را به این مضمون نقل می‌کند: مردی از حضرت امیرالمؤمنین ـ علیه‌السلام ـ درباره این آیه سؤال کرد، حضرت فرمود: «هم الأَ فجران من قریش، بنوامیه و بنوالمغیرة»؛ [۷]یعنی مراد آیه قرآن دو قبیله‌اند که فاجرترین قبایل قریش هستند که همان بنی‌امیه و بنی‌مغیره می‌باشند.

← ۲. لعن و مذمت بنی‌امیه در روایات
همچنین روایتی را محدثان اهل سنت از پیامبر نقل کرده‌اند به این مضمون که هلاک و نابودی امت من به دست جوانانی از قریش خواهد بود که بخاری و مسلم آن را به بنی‌امیه تطبیق کرده‌اند. [۸] [۹]


← ۳. لعن و مذمت بنی‌امیه در زیارت عاشورا
و در زیارت عاشورا هم به همین معنا می‌باشد: «لعن الله بنی‌امیة قاطبةً».
در زیارت عاشورا می‌فرماید: خدا لعنت کند و از رحمت خود تمام بنی‌امیه را دور سازد؛ ظاهر عبارت حتی با قطع نظر از تأکید و تعمیم به‌وسیله لفظ قاطبه عام است و شامل تمام بنی‌امیه می‌شود و قاطبه عمومیت آن را تأکید می‌کند. پس به‌مقتضای آیات شریفه گذشته و این کلمه از زیارت عاشورا هیچ‌یک از بنی‌امیه مؤمن نبوده‌اند و مورد لعن هستند.

←← مؤمنان بنی‌امیه
اما یقین داریم که تعدادی از بنی‌امیه از خوبان و مؤمنان واقعی و پیروان ولایت اهل بیت بوده‌اند؛ مثل: خالد بن ‌سعید بن‌ العاص [۱۰] و ابوالعاص بن ربیع که از بیعت با ابی‌بکر سرباز زدند و با امیرالمؤمنین ثابت قدم ماندند. [۱۱] [۱۲]

←← ازدواج امامه با امام علی
امامه دختر همین ابوالعاص بعد از شهادت حضرت فاطمه ـ سلام‌الله‌علیها ـ طبق وصیت آن حضرت به ازدواج حضرت امیر ـ علیه‌السلام ـ درآمد.

←← ابی‌حذیفه از اصحاب خاص امام
همچنین محمد بن ‌ابی‌حذیفه که مادر او دختر ابوسفیان بود؛ ولی خودش از یاران خاص امیرالمؤمنین ـ علیه‌السلام ـ می‌باشد و در راه محبت آن جناب رنج‌ها کشید و سال‌ها در زندان معاویه که دایی‌اش بود، به سر برد و در نهایت با معاویه همراهی نکرد.

رفع شبهه موجود بین آیات و متن زیارت عاشورا[ویرایش]


← مقصود از بنی‌امیه
اکنون با توجه به تعاریض ظاهری بین آیات و متن زیارت عاشورا و روایات در خصوص این افراد؟
باید گفت: مراد از بنی‌امیه آن گروهی هستند که در جهت غصب خلافت و خاموش کردن نور خدا و انکار ولایت ائمه اطهار هم‌پیمان شده و با شمشیر و زبان در بعضی و دشمنی اهل‌بیت تلاش نمودند و از آن جهت که اغلب بنی‌امیه در این مسیر بودند و کسانی که در جهت پیروی از پیامبر و اهل بیت بودند، بسیار کم بوده‌اند و به حکم النادر کالمعدوم. [۱۳] آن تعداد ناچیز نادیده گرفته می‌شوند؛ چنانچه در جهت عکس هم این‌گونه گفته می‌شود و بنی‌هاشم که اغلب موافق با راه پیامبر ـ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ـ و اهل بیت بودند، کسانی همچون ابولهب در روش از بنی‌هاشم جدا محسوب می‌شوند.

← در تضاد بودن بنی‌امیه با حق
از این جهت آنجا که اغلب بنی‌امیه به‌خاطر اینکه در تضاد با حق بودند، مورد لعن واقع شده‌اند نه از آن جهت که از اولاد و فرزندان امیه بودند و این قطعی است که اگر کسی از بنی‌هاشم باشد و در مسیر مخالفت با ذات ربوبی قدم بردارد، مورد نص الهی قرار می‌گیرد؛ همانند ابولهب که سوره مسد در شأن او نازل شده است و این قانون اختصاص به زمان گذشته ندارد و در تمام زمان‌ها جاری است. بدین معنا که حتی در این زمان هم اگر کسی بر عقیده بنی‌امیه باشد و مشمول لعن الهی واقع خواهد شد و یا اگر از لحاظ عقیده با اهل بیت همراه باشد از پیروان آنان شمرده خواهد شد.

← فرمایش امام علی
و این مطلب از فرمایش مولی الموحدین ـ علیه‌السلام ـ به‌خوبی برمی‌آید که فرمودند: «راضی بودن و ناراضی بودن، مردم را در سلک یک امت و گروه جمع می‌کند؛ همان‌گونه که در قبیله ثمود در جریان کشتن ناقه صالح ـ علیه‌السلام ـ قاتل شتر یک نفر بود، ولی عذاب الهی بر همه آنان نازل شد؛ چون همه آنان به عمل او راضی بودند.» [۱۴]

← اطاعت و عصیان، ملاک خوبی و بدی
پس ملاک خوب و بد بودن، اطاعت و عصیان است، نه نژاد و از فلان قوم و قبیله بودن.

← قول خداوند به تقاضای حضرت نوح
همان‌گونه که خداوند در خطاب به حضرت نوح که تقاضای نجات پسر گناه‌کارش را نمود، فرمود: «انه لیس من اهلک انه عمل و غیر صالح...».

← سخنان امام رضا به حسن بن جهم
حضرت امام رضا ـ علیه‌السلام ـ به حسن بن‌ جهم فرمودند: او در واقع پسر نوح بود؛ اما چون از اطاعت الهی سرباز زد، خداوند او را از فرزندی نوح خارج ساخت و همین‌گونه است که اگر کسی از ما بنی‌هاشم باشد، اطاعت خداوند نکند، از ما نیست و چون، تو، ای حسن بن جهم، اطاعت الهی نمودی، از ما اهل بیت خواهی بود؛ همان‌گونه که در مورد سلمان فارسی خطاب «سلمان منا اهل البیت» صادر شد.

← دیدگاه قرآن کریم
مؤید دیگر از قرآن کریم این آیه شریفه است که می‌فرماید: «انما المؤمنون اخوة»؛ [۱۵] یعنی این ایمان است که موجب اخوت و برادری می‌شود و عدم آن موجب قطع اخوت می‌گردد؛ هر‌چند برادر یا فرزند امام باشد.

← برخورد امام رضا با برادرش
قضیه برخورد حضرت رضا ـ علیه‌السلام ـ با برادرشان زید بن موسی ‌بن جعفر معروف است که خدمت آن حضرت رسید؛ سلام کرد، حضرت جواب سلام او را ندادند، عرض کرد: من پسر پدرتان هستم، چرا جواب سلام مرا نمی‌دهید؟ حضرت پاسخ دادند: تا زمانی برادر من هستی که اطاعت الهی داشته باشی و چون عصیان الهی کردی، دیگر بین من و تو برادری نخواهد بود. [۱۶]

← سخن امام باقر به سعد
همچنین آورده‌اند که فردی از بنی‌امیه به نام سعد بن عبدالملک که از اولاد مروان بود و امام باقر ـ علیه‌السلام ـ به او لقب سعدالخیر دادند، روزی خدمت آن حضرت وارد شد؛ در‌حالی‌که همچون زنی که فرزند از دست داده گریه می‌کرد، حضرت از او علت گریه را جویا شدند؛ پاسخ داد: چگونه گریه نکنم و حال اینکه من از شجره ملعونه هستم؛ حضرت به او فرمودند: تو از بنی‌امیه نیستی، تو از ما هستی؛ تو مگر قرآن نخواندی که این آیه شریفه را از قول حضرت ابراهیم حکایت می‌کند: «فمن تبعنی فانه منی». [۱۷] آنکه از من پیروی کند از من است. [۱۸]

نتیجه بحث[ویرایش]

در نتيجه اگر مراد از بنی‌اميه يعنی آن گروهی كه در جهت غصب خلافت اهل بيت حركت كرده‌اند باشد، امثال خالد بن ‌العاص، محمد بن ‌ابی‌حذيفه و ... به اصطلاح تخصصاً از بنی‌اميه خارج خواهند بود؛ يعنی داخل آنها نبوده‌اند تا گفته شود به چه دليل استثنا شده‌اند و اگر خروج تخصصی را هم نپذيريم، آيه شريفه و فقره زیارت عاشورا به اين روایات تخصيص خورده است؛ و از این قبيل در قرآن زياد است.

پانویس[ویرایش]
 
۱. اسراء(۱۷)،‌آیه ۶۰.    
۲. فخر رازی، تفسیر الرازی (التفسیر الکبیر)، بیروت، داراحیاء التراث العربی، ج ۷، ص ۳۶۰ و ۳۶۱.    
۳. آلوسی بغدادی، تفسیر روح المعانی (تفسیر الآلوسی)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ چهارم، ۱۴۰۵ ه، ج ۱۵، ص ۱۰۷.    
۴. سمعانی، تفسیر القرآن الکریم (تفسیر السمعانی)، تحقیق ابی‌تمیم و ابی‌بلال، ریاض، دارالوطن، ۱۴۱۸ ه، ج ۳، ص ۲۵۴.    
۵. قنوجی بخاری، فتح البیان، مکتبه العصریه، بیروت، ط دوم، ۱۴۱۵ هـ، ج ۷، ص ۴۱۵.
۶. ابراهیم(۱۴)،‌آیه ۲۸.    
۷. طبرسی، مجمع البیان، بیروت، دارالمعرفه، ج ۵ و ۶، ص ۴۸۳.
۸. صحیح بخاری، ریاض، بیت الافکار الدولیه، ۱۴۱۹، ص ۱۳۵۰، کتاب الفتن، باب ۳، حدیث ۷۰۵۸، ۳۶۰۴، ۳۶۰۵.
۹. صحیح مسلم، بیروت، دارالکتب العلمیه، چاپ اول، ۱۴۱۱ هـ، کتاب الفتن باب ۱۸، حدیث ۲۹۱۷.
۱۰. او از جمله دوازده نفری است که بر ابوبکر اعتراض نمودند، هنگامی که بر منبر پیامبر ـ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ـ قرار گرفت و او اولین نفر آنان بود.
۱۱. طبرسی، احتجاج، تحقیق سیدمحمدباقر موسوی خراسانی، بیروت، مؤسسه اعلمی، ۱۴۰۱ ه، ص ۷۶.    
۱۲. طبرسی، احتجاج، تحقیق سیدمحمدباقر موسوی خراسانی، بیروت، مؤسسه اعلمی، ۱۴۰۱ ه، ص ۷۹.    
۱۳. فرد نادر، در حکم نبودن است.
۱۴. مشکینی، علی، قصار الجمل، ج ۱، ص ۲۵۳، باب الرضا بالظلم.
۱۵. حجرات(۴۹)،‌آیه ۱۰.    
۱۶. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، چاپ بیروت، ج ۴۹، ص ۲۲۱.    
۱۷. ابراهیم(۱۴)،‌آیه ۳۶.    
۱۸. مفید، اختصاص، تحقیق علی‌اکبر غفاری، بیروت، مؤسسه الاعلمی، ۱۴۰۲، ص ۸۵.    


منبع[ویرایش]

سایت اندیشه قم.    






جعبه‌ابزار