فشار و عذاب قبرذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: فشار قبر، عذاب قبر.

پرسش: آیا همه انسان‌ها فشار قبر دارند؟ چه کسانی رهایی پیدا می‌کنند؟

پاسخ: برخی روایات فشار قبر را عام می‌دانند که شامل حال مؤمنان می‌شود. هم‌چنین کافر، مؤمن و مستضعف همه فشار و عذاب قبر دارند. در برخی روایات نیز آمده که مؤمنان عذاب و فشار قبر ندارند. ممکن است مراد، عذاب و فشار قبر شدید باشد، یا اینکه گفته شود، مؤمن عذاب و فشار قبر تنبیهی و از باب غضب الهی ندارد؛ بلکه اگر فشاری دارد، به خاطر لطف و کفاره گناهان اوست. برخی عوامل هم باعث کاهش فشار قبر می‌شود که در ذیل می‌آید.


عمومی بودن فشار قبر[ویرایش]

در روایات دینی از میان عذاب‌های قبر، به یک نوع عذاب جداگانه اشاره شده که از آن تعبیر به فشار قبر شده است. برخی روایات این عذاب را عام می‌دانند که شامل حال مؤمنان می‌شود.

← حدیثی از رسول خدا
رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) پس از خاک‌سپاری جنازه سعد بن معاذ صحابی فرمود: هیچ مؤمنی نیست که فشار قبر نداشته باشد. [۱] [۲] اگر کسی از فشار قبر رهایی می‌یافت، سعد بن معاذ استحقاق بیشتری داشت.

← حدیثی از امام صادق
از امام صادق (علیه‌السلام) سؤال شد: آیا کسی از فشار قبر رهایی می‌یابد؟ فرمود: از آن به خدا پناه می‌برم؟ چه بسیار ‌اندک‌اند کسانی که از عذاب قبر نجات یابند. [۳] [۴] [۵]

← روایتی از اهل سنت
در برخی روایات اهل سنت نیز عذاب قبر متوجه همه معرفی شده است: «مردگان در قبرشان عذاب می‌شوند تا آنجا که حیوانات صدای عذاب آنها را می‌شنوند». [۶]

از این روایات برمی‌آید که کافر، مؤمن و مستضعف همه فشار و عذاب قبر دارند.

عذاب سؤال‌شوندگان در قبر[ویرایش]

برخی منابع، عذاب و فشار قبر را تنها مربوط به کسانی می‌دانند که در قبر مورد سؤال قرار می‌گیرند و کسانی که مورد مؤاخذه و سؤال قرار نگرفته‌اند (دیوانگان، بچه‌ها و مستضعفین) عذاب قبر ندارند. [۷]

دور بودن فشار قبر از مؤمن[ویرایش]

روایات دیگر عذاب و فشار قبر را از مؤمن به دور می‌دانند.

← روایتی از حضرت صادق
حضرت صادق (علیه‌السلام) در پاسخ ابوبصیر فرمودند: «هَیْهات ما عَلَی الْمُؤمِنینَ فیها شَیء؛ [۸] دور باد هرگز چیزی از فشار قبر بر مؤمنین نیست».

←← توضیح روایت
در توجیه این روایت ممکن است گفته شود اینکه مؤمنان عذاب و فشار قبر ندارند، مراد عذاب و فشار قبر شدید باشد، یا اینکه گفته شود، مؤمن عذاب و فشار قبر تنبیهی و از باب غضب الهی ندارد؛ بلکه اگر فشاری دارد، به خاطر لطف و کفاره گناهان اوست.

←← بیان یک حدیث
چنان‌که حدیث می‌فرماید: فشار و عذاب قبر برای مؤمن، کفاره (تاوان) کارهایی است که انجام داده است؛ مانند ضایع کردن نعمت‌های الهی. [۹]

←← حدیثی دیگر
قانون کلی عذاب و فشار قبر بیان شد.

کاهش عذاب قبر[ویرایش]

اما باید دانست که برخی افراد به تصریح برخی روایات از عذاب قبر معاف شده‌اند و نیز برخی کارهای خوب و مرگ در برخی ساعات موجب کاهش یا آمرزش فشار قبر می‌شود.

← دفع عذاب از رقیه
رقیّه دختر گرامی پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) از کسانی است که خود رسول خدا (صلی‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم) برایش طلب بخشش از عذاب قبر فرمود و خداوند هم او را رهایی بخشید. [۱۰]

← دفع عذاب از فاطمه بنت اسد
فاطمه بنت اسد مادر امام علی (علیه‌السلام) با دعای پیامبر (صلی‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم) و تدفین در پیراهن مبارک او شامل آمرزش عذاب قبر شد. [۱۱] [۱۲]
افراد ذیل نیز از عذاب و فشار قبر معاف‌اند:

← تلقین سوم شدگان
کسانی که تلقین سوم شده‌اند؛ یعنی پس از خاک‌سپاری، روی قبر او، عقاید دینی یادآور می‌شود.

← مردن در زمانی خاص
کسانی که از ظهر پنج‌شنبه تا ظهر جمعه از دنیا رحلت کرده‌اند. [۱۳] [۱۴]

← همراه داشتن جریدتین
کسانی که در قبر همراهشان جریدتین گذاشته‌اند؛ یعنی دو شاخه چوب سبز همراه او دفن کنند. [۱۵]

← شهادت دادن چهل نفر
کسانی که چهل نفر یا بیشتر به‌خوبی او شهادت دهند و از خداوند برای او طلب مغفرت کنند. [۱۶]

← انجام رکوع کامل
کسانی که رکوع نمازشان کامل و تمام باشد. [۱۷] [۱۸] [۱۹]

← خواندن برخی سوره‌ها
خواندن سوره نساء در هر جمعه، [۲۰] مداومت بر خواندن سوره زخرف، [۲۱] نماز شب، [۲۲] دفن شدن در سرزمین نجف اشرف و ... [۲۳]

دور بودن فشار قبر از معصومان[ویرایش]

اما عذاب و فشار قبر برای انبیا و امامان معصوم (علیه‌السلام) مانند سؤال در قبر از آنها جایی تصریح نشده است و براساس قواعدی که درباره فشار قبر بیان شد، هرگونه عذاب و فشاری از وجود مبارک آنها به دور است؛ چون نه گناهی دارند که از باب کفاره و لطف عذاب شوند و نه هیچ‌کدام عاملی برای این‌گونه عذاب‌ها در مورد آن‌ها صادق است.

جایگاه ویژه شهدا[ویرایش]

اما شهدا در فرهنگ قرآنی و روایی جایگاه ویژه دارند. از برخی امور دنیایی و آخرتی استثنا شده‌اند؛ از جمله:

← بی‌نیازی از کفن و غسل
بی‌نیازی از کفن و غسل در صورتی که در معرکه جنگ به شهادت برسند. [۲۴]

← بی‌نیازی از سؤال در قبر
و همین‌طور بی‌نیازی از پرسش و پاسخ در قبر.

←← حدیثی از رسول اکرم
از رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) سؤال شد، چرا شهید در قبر مورد امتحان و آزمایش قرار نمی‌گیرد؟ فرمود: همان برق‌های شمشیر که بر سرش فرود می‌آیند، کفایت می‌کند. [۲۵]

معرفی منابع[ویرایش]

۱. منازل الآخره، شیخ عباس قمی.
۲. تفسیر موضوعی، ج۴، مواد در قرآن، آیت‌الله جواد آملی.
۳. معاد، آیت‌الله دستغیب.

پانویس[ویرایش]
 
۱. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۶، ص۲۲۱، ح۱۹، دارالکتاب الاسلامیه، تهران، بی‌تا.    
۲. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۶، ص۲۲۱، ح۱۶، دارالکتاب الاسلامیه، تهران، بی‌تا.    
۳. کلینی، محمد بن یعقوب، الفروع من الکافی، ج۳، ص۲۳۶، ح۶، بیروت، دارالتعارف، چ۳، ۱۴۰۱ق.    
۴. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۶، ص۲۶۱، ح۱۰۲، دارالکتاب الاسلامیه، تهران، بی‌تا.    
۵. فیض کاشانی، محمدمحسن، علم‌الیقین، ج۲، ص۱۰۶۸، بیدار، ۱۳۷۷ش.    
۶. سیوطی، جلال‌الدین، شرح الصدور، ص۲۲۵، بیروت، دار ابن‌کثیر، چ۲، ۱۴۱۳ق.
۷. مجلسی، محمدباقر، حق‌الیقین، ج۲، ص۴۱۲.    
۸. کلینی، محمد بن یعقوب، الفروع من الکافی، ج۳، ص۱۳۰، بیروت، دارالتعارف، چ۳، ۱۴۰۱ق.    
۹. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۶، ص۲۲۱، ح۱۶، دارالکتاب الاسلامیه، تهران، بی‌تا.    
۱۰. کلینی، محمد بن یعقوب، الفروع من الکافی، ج۳، ص۲۴۱، ح۱۸، بیروت، دارالتعارف، چ۳، ۱۴۰۱ق.    
۱۱. رضوانی، محسن، گفتار صدوق، انتشارات قائم، چ۱۱، ۱۴۰۳ق.
۱۲. مجلسی، محمدباقر، حق‌الیقین، ج۲، ص۳۹۸.    
۱۳. مجلسی، محمدباقر، حق‌الیقین، ج۲، ص۴۰۳.    
۱۴. قمی، شیخ عباس، منازل الاخرة، ص۱۴۲، قائم، بی‌تا.    
۱۵. قمی، شیخ عباس، منازل الاخرة، ص۱۴۴، قائم، بی‌تا.    
۱۶. قمی، شیخ عباس، منازل الاخرة، ص۲۶ - ۳۰، قائم، بی‌تا.
۱۷. عبدالله شبّر، حق‌الیقین، ج۲، ص۳۹۱.
۱۸. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۶، ص۲۴۴، ح۷۱، دارالکتاب الاسلامیه، تهران، بی‌تا.    
۱۹. قمی، شیخ عباس، منازل الاخرة، ص۱۳۲، قائم، بی‌تا.    
۲۰. قمی، شیخ عباس، منازل الاخرة، ص۱۴۱، قائم، بی‌تا.    
۲۱. قمی، شیخ عباس، منازل الاخرة، ص۱۴۱، قائم، بی‌تا.    
۲۲. قمی، شیخ عباس، منازل الاخرة، ص۱۴۲، قائم، بی‌تا.    
۲۳. قمی، شیخ عباس، منازل الاخرة، ص۱۴۳، قائم، بی‌تا.    
۲۴. شیخ طوسی، محمد بن حسن، تهذیب الاحکام فی شرح المقنعه، ج۶، ص۱۴۰، (۳۲۱، ۷).    
۲۵. کلینی، محمد بن یعقوب، الفروع من الکافی، ج۵، ص۵۴، کتاب الجهاد، فضل الشهادة، ح۵، بیروت، دارالتعارف، چ۳، ۱۴۰۱ق.    


منبع[ویرایش]


سایت ‌اندیشه قم، برگرفته از مقاله «علل فشار قبر»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۸/۰۶/۰۵.    







جعبه‌ابزار