عفو ابن ملجمذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: حضرت علی علیه‌السلام، عفو، ابن ملجم، امام حسن مجتبی علیه‌السلام .
پرسش: چرا با این وجود که امام علی ـ علیه‌السلام ـ در نهج‌البلاغه ـ نامه‌ی شماره ۲۳ ـ توصیه به عفو ابن ملجم می‌کنند، امام حسن ـ علیه‌السلام ـ این کار را نکردند؟
پاسخ:


توصیه امام علی درباره قاتلش[ویرایش]

امیر المؤمنین علیه‌السلام هیچ سفارش و توصیه‌ای به فرزندش امام حسن ـ علیه‌السلام ـ نفرمود که از کشتن قاتل او صرف نظر کرده و او را ببخشد. بر این اساس، امام مجتبی ـ علیه‌السلام ـ در کشتن ابن ملجم برخلاف سفارش پدر رفتار نکرد.

سفارش امام علی به جامعه اسلامی[ویرایش]

البته در یکی از کلمات موجود در نهج البلاغه، سفارشی از امام علی علیه‌السلام خطاب به جامعه اسلامی بدین مضمون وجود دارد:
من تا دیروز همراهتان بودم. امروز مایۀ پند و اندرز شمایم و فردا روزی از شما جدا خواهم شد! اگر زنده بمانم که خودم باید خونخواه خویشتن باشم و اگر بمیرم، مرگ وعده‌گاهم خواهد بود (که در نهایت باید با آن برخورد کنم). اگر از خون خویش بگذرم، این گذشت، مرا به پروردگار نزدیک کرده و برای شما نیز آثار مثبتی به دنبال خواهد داشت. شما نیز (در زندگانی خود) گذشت را پیشه کنید! آیا نمی‌خواهید که پروردگار از گناهانتان درگذرد. [۱] [۲]

گذشت اولیای دم از قاتل[ویرایش]

در این بیان، روی سخن امام علی ـ علیه‌السلام ـ نه‌تنها به فرزندانش، بلکه به تمام جامعۀ اسلامی است و در این گفتار، هیچ توصیه‌ای به گذشت اولیای دم از قاتل خود نفرموده؛ بلکه ایشان اظهار می‌دارند در‌صورتی‌که از این ترور، جان سالم به در برند، دو راه را پیش رو دارند که انتخاب هر کدامشان مشروع است؛ اما اگر یکی از آن دو راه ـ یعنی راه گذشت ـ را انتخاب کنند، پاداش بیش‌تری خواهند داشت. سپس به مسلمانان نیز توصیه می‌فرماید که اگر آنان نیز در چنین موقعیتی قرار گرفتند، با آن‌که حق قصاص دارند، گذشت را از یاد نبرند.

نکته[ویرایش]

موضوع یادشده، به زمانی مربوط است که عملاً قتلی اتفاق نیفتاده و اگر فرد مجروح از خون خویش گذشت کند، هیچ تهدیدی جامعۀ اسلامی را تهدید نمی‌کند. همان‌گونه که مشاهده می‌شود، امیر المؤمنین ـ علیه‌السلام ـ در این گفتار، هیچ توصیۀ ویژه‌ای به فرزندشان ننموده که اگر این ضربت به شهادت ایشان منجر شود، چه گزینه‌ای را انتخاب نماید.

امام حسن و عفو ابن ملجم[ویرایش]

اکنون پرسش دیگری پیش می‌آید که صرف نظر از این وصیت، چرا امام حسن علیه‌السلام گزینۀ عفو و گذشت را انتخاب نکرد؟!
در این زمینه، باید شرایط آن زمان را در نظر داشت. شاید اگر با گذشت امام حسن ـ علیه‌السلام ـ هیچ خطری جامعه را تهدید نمی‌کرد، این امام بزرگوار نیز گزینۀ گذشت را از نظر دور نمی‌داشت؛ اما قرائن و شواهد، نشانگر آن است که جامعه در آن روز، چنان ملتهب بود که اگر قاتل امیرالمؤمنین ـ علیه‌السلام ـ قصاص نمی‌شد، خون‌های بیش‌تری بر زمین ریخته شده و با انتقام‌جویی‌های گروهی، افراد بی‌گناه بسیاری نیز آسیب می‌دیدند!
طبیعتاً اگر چنین احتمالی وجود داشت، مجازات یک فرد مجرم، سزاوارتر از بروز فتنه‌ای بود که آتش آن، بی‌گناهان را نیز می‌سوزاند.

سفارش امام علی به بستگان خویش[ویرایش]

یکی از شواهدی که ادعای فوق را تأیید می‌کند، وصیتی دیگر از امیر المؤمنین ـ علیه‌السلام ـ خطاب به بستگان خویش است که طی آن بیمناک بودن خود از بروز چنین فتنه‌ای را اظهار داشته و اتفاقاً بر مجازات و قصاص قاتل برای جلوگیری از چنین فتنه‌ای تأکید می‌فرماید:
ای فرزندان عبدالمطلب! نبینم که شما با فریاد « امیرالمؤمنین کشته شد! امیر المؤمنین کشته شد!»(خون مرا بهانه کرده) کشتار مسلمانان را آغاز کنید! به شما هشدار می‌دهم! هیچ فردی جز قاتل من نباید در این ماجرا کشته شود! هر آن‌گاه که من به دلیل جراحت ناشی از ترور او جان سپردم، همان‌گونه که او یک ضربت شمشیر به من زد، شما نیز با یک ضربت قصاص کنید و او را مثله نکنید؛ زیرا من از پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله شنیدم که فرمود:حتی سگ هار و درنده را نیز مثله نکنید! [۳] [۴]

پانویس[ویرایش]
 
۱. نهج‌البلاغة ت الحسون، شریف رضی، ج ۱، ص ۶۰۷، نامه ۴۷.    
۲. نهج البلاغه، ص ۳۷۸، نامه ۲۳، دارالهجرة، قم.
۳. نهج‌البلاغة ت الحسون، شریف رضی، ج ۱، ص ۶۸۷، نامه ۴۷.    
۴. نهج‌البلاغه، ص ۴۲۲، نامه ۴۷، دارالهجرة، قم.


منبع[ویرایش]
پایگاه اسلام کوئست.    






جعبه‌ابزار