طعامذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: طعام، روزه ، افطاری، پاداش، اهل بیت .
پرسش: آیه « وَ یُطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلی‌ حُبِّهِ مِسْکیناً وَ یَتیماً وَ أَسیراً »، در چه زمانی نازل شده است؟ و چرا اهل بیت ـ علیهم‌السلام ـ سه روز روزه گرفتند و همه افطاریشان را به کسانی که نیاز داشتند، دادند. آیا ممکن نبود حداقل برای بچه‌هایشان نگه‌می‌داشتند؟
پاسخ:


زمان نزول آیه «وَ یُطْعِمُونَ الطَّعامَ ...»

[ویرایش]

اکثر مورخان، محدثان و مفسران شیعه و اهل سنت،
[۱] طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مترجمان، ج ‌۲۶، ص ۱۴۷ ـ ۱۴۸، فراهانی، تهران، چاپ اول، ۱۳۶۰ ش.
معتقدند که تعدادی از آیات سوره انسان از جمله؛ آیه:" وَ یطْعِمُونَ الطَّعامَ... "، در شأن عترت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله، یعنی علی، فاطمه ، حسن و حسین ـ علیهماالسلام ـ نازل شده است و زمان نزول آن ماه ذیحجه پس از ادای نذری بود که امام علی ـ علیه‌السلام ـ و حضرت زهرا ـ علیهالسلام ـ برای شفای حسنین ـ علیهماالسلام ـ کرده بودند.

چگونگی نذر و نحوه اطعام اهل بیت

[ویرایش]

درباره چگونگی نذر و نحوه اطعام اهل بیت ـ علیهم‌السلام ـ به مسکین ، یتیم و اسیر ، دو نقل وجود دارد:

← ۱. نقل مشهور



←← نذر امام علی و فاطمه برای شفای حسنین


ابن عباس درباره آیه:« وَ یطْعِمُونَ الطَّعامَ... »، می‌گوید: امام حسن و حسین ـ علیهماالسلام ـ به‌شدت مریض شدند؛ به‌گونه‌ای که همه اصحاب پیامبر از آنان عیادت کردند و در میان آنها ابو بکر و عمر نیز بودند، گفتند: ای ابوالحسن اگر برای خدا نذر می‌کردی (بهتر بود) علی گفت:نذر می‌کنم که اگر خداوند دو نوه پیامبرش محمد ـ صلی‌الله‌علیه‌وآله ـ را شفا دهد، سه روز روزه بگیرم، فاطمه آن را شنید و گفت، برای خدا در گردن من همان باشد که تو گفتی، حسن و حسین نیز آن را شنیدند و گفتند:ای پدر برای خدا در گردن ما همان باشد که تو گفتی. خدا آنها را شفا داد، پس روزه گرفتند.
[۳] جعفری، یعقوب، سیمای امام علی ـ علیه‌السلام ـ در قرآن، ص ۳۶۴، اسوه، قم، چاپ اول، ۱۳۸۱ ش.


←← بخشیدن طعام به مسکین


پس از آن‌که حسنین ـ علیهماالسلام ـ شفا یافتند، حضرت امیر ـ علیه‌السلام ـ نزد شمعون یهودی که در همسایگی آنان منزل داشت، رفت. شمعون قدری پشم داد که بریسند و در عوض سه صاع جو مزد داد. حضرت زهرا ـ علیهالسلام ـ جو را آسیاب نمود، پنج قرص نان برای افطار پنج نفری
[۴] طبق نقلی که فضه نیز مانند آن چهار نفر نذر کرده باشد.
تهیه نمود. وقتی حضرت امیر بعد از نماز مغرب به خانه آمد که افطار کنند، هنوز دست دراز نکرده، از در خانه سائلی آواز داد که من مسکینی از مساکین مسلمانانم، مرا طعام دهید، خدا شما را از طعام‌های بهشت عطا کند. امام علی نان خود را به فقیر داد. فاطمه ـ علیهالسلام ـ و حسن و حسین ـ علیهماالسلام ـ و فضه نیز متابعت کرده، همگی نان خود را به فقیر دادند و به آب افطار کردند.

←← بخشیدن طعام به یتیم


روز دوم نیز روزه داشتند، به همان ترتیب فاطمه ـ علیهالسلام ـ پنج قرص نان برای افطار تهیه نموده، موقع افطار صدایی از در خانه بلند شد: «السلام علیکم یا اهل بیت النبوة و معدن الرسالة». من یتیمی از ایتام مسلمانانم، مرا طعام دهید؛ آن شب نیز همگی نان خود را دادند و به آب افطار نمودند.

←← بخشیدن طعام به اسیر


روز سوم نیز روزه داشتند، موقع افطار صدایی از در خانه بلند شد که من اسیری هستم از اسرا و گرسنه می‌باشم، مرا طعام دهید، باز همگی (پنج نفر) نان خود را دادند و به گرسنگی صبر نمودند.

←← استعاثه پیامبر به خدا


روز چهارم امام علی، دست حسن و حسین ـ علیهماالسلام ـ را گرفت؛ درحالی‌که از ضعف می‌لرزیدند، آنان را خدمت رسول خدا ـ صلی‌الله‌علیه‌وآله ـ برد. چشم رسول اللَّه که بر آنها افتاد، بسیار دلتنگ شد، فرمود: برخیزید به حجره فاطمه ـ سلام‌الله‌علیها ـ برویم، وقتی آمدند که فاطمه ـ سلام‌الله‌علیها ـ در محراب عبادت بود و از گرسنگی می‌لرزید و شکم مبارکش به پشت چسبیده و چشمانش به گودی فرو رفته بود؛ چون رسول اللَّه این حالات را در عترت خود دید، دست به دعا برداشت و از خدا استغاثه نمود که خدایا عترت من از گرسنگی می‌میرند، جبرئیل فرود آمد و این آیات را «از یوفُونَ بِالنَّذْرِ» تا آن‌جا که فرموده:« إِنَّ هذا کانَ لَکُمْ جَزاءً وَ کانَ سَعْیکُمْ مَشْکُوراً »، فرود آورد.
[۷] امین، سیده نصرت، مخزن العرفان در تفسیر قرآن، ج ‌۱۴، ص ۲۳۷۸ ـ ۲۳۹، نهضت زنان مسلمان، تهران، ۱۳۶۱ ش.‌


← ۲. نقل غیر مشهور


نقل دیگر آن است که حضرت زهرا ـ سلام‌الله‌علیها ـ مقداری غذا برای افطار تهیه کرد، چون هنگام افطار شد مسکینی آمد و درخواست غذا کرد؛ علی ـ علیه‌السلام ـ یک‌سوم آن را به او داد؛ پس از آن یتیم آمد و یک قسمت دیگر را به او دادند؛ سپس اسیر آمد و باقی مانده غذا را نیز به وی دادند؛ و هر سه اتفاق در یک شب رخ داد و غذا به سه قسمت تقسیم و هر سه قسمت به آنان داده شد و امام علی و خانواده‌اش با آب افطار کردند. این‌جا بود که این آیات نازل شد:«این پاداش شماست و سعی و تلاش شما مورد قدردانی است».
گفتنی است که این مواهب و پاداش‌های عظیم، نتیجه سعی و مجاهدت‌ها و خودسازی‌هاست و این هم در مورد تمام مؤمنانی که بتوانند این‌گونه خالصانه و فقط برای خدا کار کنند، سعی و تلاششان نزد پروردگار محفوظ خواهد بود.

نتیجه بحث

[ویرایش]

بنابراین طبق نظر اکثر عالمان شیعه و اهل سنت، این آیات در شأن عترت رسول صلی‌الله‌علیه‌وآله، یعنی حضرت علی ، فاطمه، حسن و حسین ـ علیهماالسلام ـ نازل شده است و زمان نزول آن ماه ذیحجه ، پس از ادای نذر ی بود که امام علی ـ علیه‌السلام ـ و حضرت زهرا ـ سلام‌الله‌علیها ـ برای شفا ی حسنین ـ علیهماالسلام ـ کرده بودند.

یادآوری چند نکته

[ویرایش]

در پایان تذکر دو نکته ضروری است:

← ۱. نکته اول


علت سه روز روزه گرفتن ـ همان‌گونه که بیان شد ـ نذری بود که حضرت علی ـ علیه‌السلام ـ و فاطمه ـ سلام‌الله‌علیها ـ کرده بودند که در صورت برآورده شدن نذرشان (شفای امام حسن و حسین علیهماالسلام) سه روز روزه بگیرند.

← ۲. نکته دوم


پرداخت تمام آنچه را که در منزل داشتند، نشانه نهایت ایثار و گذشت این بزرگوران در راه خداست و این ایثار است که ائمه را از انسان‌های عادی ممتاز می‌کند و آیه درباره آنان نازل می‌شود.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مترجمان، ج ‌۲۶، ص ۱۴۷ ـ ۱۴۸، فراهانی، تهران، چاپ اول، ۱۳۶۰ ش.
۲. انسان (۷۶)، آیه ۸.    
۳. جعفری، یعقوب، سیمای امام علی ـ علیه‌السلام ـ در قرآن، ص ۳۶۴، اسوه، قم، چاپ اول، ۱۳۸۱ ش.
۴. طبق نقلی که فضه نیز مانند آن چهار نفر نذر کرده باشد.
۵. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ‌۲۵، ص ۳۵۴، دار الکتب الاسلامیة، تهران، ۱۳۷۴؛ "ممکن است سؤال شود که مطابق شأن نزول، مرد اسیر به هنگام افطار بر در خانه علی علیه‌السلام آمد! مگر اسیران زندانی نبودند؟ در جواب باید گفت؛ طبق نقل تاریخ در زمان پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله مطلقاً زندانی وجود نداشت، و حضرت اسیران را تقسیم کرده و به دست مسلمانان می‌سپرد و می‌فرمود:مراقب آنها باشید و به آنها نیکی کنید و گاه که توانایی بر تأمین غذای آنها نداشتند، از دیگر مسلمانان برای اطعام اسیران کمک می‌گرفتند و آنها را همراه خود و یا حتی بدون همراهی خود به‌سراغ سایر مسلمانان می‌فرستادند، تا به آنها کمک کنند؛ زیرا در آن موقع مسلمانان سخت در مضیقه بودند. البته بعداً که حکومت اسلامی گسترش پیدا کرد و تعداد اسیران بالا گرفت. و حتی مجرمان زیاد شدند، زندان به وجود آمد و ارتزاق اسیران و مجرمان از طریق بیت المال صورت می‌گرفت".    
۶. انسان (۷۶)، آیه ۷ ۲۲.    
۷. امین، سیده نصرت، مخزن العرفان در تفسیر قرآن، ج ‌۱۴، ص ۲۳۷۸ ـ ۲۳۹، نهضت زنان مسلمان، تهران، ۱۳۶۱ ش.‌
۸. مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج ۳۵، ص ۲۴۳، موسسة الوفاء، بیروت، ۱۴۰۹ ق.    


منبع

[ویرایش]

پایگاه اسلام کوئیست.    


رده‌های این صفحه : شان نزول | قرآن شناسی




جعبه ابزار
جعبه‌ابزار