شب قدر و اختیارذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



مقدرات سال آینده در شب قدر رقم می‌خورد، سوالي كه به ذهن مي آيد پس تکلیف اختیار انسان در طی سال چه می‌شود؟


مقدمه[ویرایش]

در ابتدا لازم است بدانیم که « قدر » یعنی چه و تعریف درستی از آن داشته باشیم و بدانیم تفاوت « قضا و قدر » چیست؟

معناي قدر[ویرایش]

« قدر » به معنای «اندازه و اندازه‌گیری » است. همان طور که ما نیز در محاوره‌ی روزمره می‌پرسیم: طول یا عرض این شیء چه قدر است؟ قیمت آن چه قدر است؟ وزن آن چه قدر است؟ تحصیلات وی چقدر است؟ یا فلان عمل نیک چه قدر ثواب دارد...؟

← تعريف قدر از نظر امام رضا(ع)
چنان چه امام رضا علیه‌السلام در تعریف قدر می‌فرمایند:«هندسة شی ء من طول و العرض و البقاء – یعنی:اندازه هر چیز اعم از طول و عرض و بقا»
[۱]

رابطه تقدير با اختيار انسان[ویرایش]

بدیهی است که هر چیزی در این عالم خلقت – اعم از مادی و یا معنوی – قدر، اندازه‌ و محدوده‌ای دارد همین اندازه‌هاست که سبب حاکمیت قوانین نظم، علیّت ، تأثیر و تأثر و رابطه‌ی منطقی بین اجزای عالم و نیز گذشته – حال و آینده می‌گردد.
از آنجا که خالق همه چیز خداوند متعال است و انسان نقشی در تعیین مشخصات و ویژگی‌های آن ندارد، تقدیر نیز تقدیر الهی می‌شود.
قوانین حاکم بر بدن و یا سیر اجزای عالم، توسط انسان خلق نشده است. درست است که انسان اختیار دارد و انتخاب می‌کند، اما نمی‌تواند با انتخاب خود قوانین خلقت را بر هم زند. مثلاً نمی‌تواند بگوید من نمک می‌خورم تا کمبود قند بدنم تأمین شود و یا فوتبال بازی می‌کنم تا در شیمی دانشمند شوم و یا معصیت می‌کنم تا به سعادت دنیوی و اخروی دست یابم، یا فرد نامناسبی برای رفاقت، تجارت، ازدواج یا اداره امور مملکت انتخاب می‌کنم تا در این امور به رشد و کمال برسم. پس از آن که انتخاب کرد، تأثیرش در اختیار او نیست، چون اندازه‌های هر چیزی از سوی خالقش مقدر شده است.

← قضاي الهي
« قضا » حتمی شدن پیدایش یا وقوع چیزی یا حادثه‌ای است. اگر همه شرایط، علل و اسباب بر اساس «قدر» برای پیدایش یا وقوع چیزی یا حادثه‌ای فراهم شد، علت تامه مهیا شده است و پیدایش یا وقوع حتمی است؛ و از آنجا که این ضرورت نیز در اختیار انسان نیست، به آن « قضای الهی » گفته می‌شود. پس اگر علت تامه برای مرگ مهیا شد، انسان می‌میرد، اگر علت تامه برای کسب علم یا ثروت پیدا شد، انسان عالم و ثروتمند می‌گردد و....

← شب قدر
« شب قدر » در شب قدر نه تنها مقدرات یک ساله‌ی انسان، بلکه مقدرات کل عالم خلقت (کلّ امر) رقم می‌خورد و علم این مقدرات توسط ملائکه و روح ( جبرئیل علیه‌السلام )، به محضر خلیفه و حجت خدا در زمین تقدیم می‌گردد. چنان چه فرمود:
«تَنَزَّلُ الْمَلَائِکَةُ وَالرُّوحُ فِیهَا بِإِذْنِ رَبِّهِم مِّن کُلِّ أَمْرٍ» [۲]
در آن(شب) فرشتگان با روح به فرمان پروردگارشان برای هر کاری(که مقرر شده است) فرود آیند.

← اختيار انسان
«اختیار انسان» یکی از مهمترین علل سرنوشت ساز برای انسان، اختیار خود و حیطه و آثار آن است. اختیار را هم خداوند متعال در انسان متجلی کرده است و از سلسله علل قرار داده است.

رابطه شب قدر با اختيار انسان[ویرایش]

پس اگر اندازه‌ها و قدر امری در امور انسان مقدر می‌شود، بر اساس عللی می‌باشد که اختیار انسان یکی از اصلی‌ترین آنهاست. به عنوان مثال:قدر و اندازه‌ی فلان معصیت این است که شرایط برای وقوع فلان بلا مهیا گردد و قدر و اندازه‌ی توبه، انابه، صدقه، نماز اول وقت، صله ارحام، صدقه و... این است که سلسله علل پیدایش بلا را از بین ببرد و به جایش سلسله علل پیدایش رشد و گشایش را ایجاد نماید.
آن چه در شب قدر مقدر می‌گردد، تعیین اندازه‌های معلول‌ها بر اساس علت‌های به وجود آمده است، در عین حال که اختیار برای تغییر از انسان گرفته نمی‌شود.
پس، انسان می‌تواند که با اختیار خود، شرایطی را ایجاب نماید که علل فراهم شده برای پیدایش حالتی نامطلوب، متغیر گردد. در آن زمان خداوند متعال (بر اساس همان قوانین خلقت که ظل رحمت و حکمتش قرار دارند)، آن علل و نتایج آنها را محو می‌نماید و شرایط دیگر را مقدر می‌نماید.
«هیچ منافاتی ندارد که امری که در شب قدر مقدر شده است در ظرف تحققش به گونه دیگر محقق شود چون کیفیت موجود شدن مقدر، امری است و دگرگونیی در تقدیر، امر دیگر است:همچنان که هیچ منافاتی ندارد که حوادثی، در لوح محفوظ، معین شده باشد ولی مشیت الهی آن را تغییر دهد، چنان که در قرآن کریم آمده است:«یمحواالله مایشاء ویثبت و عنده ام الکتب؛ [۳]
خداوند آنچه را بخواهد (از حوادث مندرج در لوح محو و اثبات) محو و باطل می‌کند و (حوادثی را در آن) مندرج می‌سازد و ام الکتابلوح محفوظ ) در نزد اوست».

← مثال رابطه تقدير با اختيار
اندازه‌ها (تقدیر) این میزان از بارش باران این است که سیل راه بیافتد – اندازه‌ها ( تقدیر ) جایگاه و نقشه این شهر نیز این است که سیل وارد شهر خواهد شد – اندازه‌ها و چگونگی مهندسی خانه‌ها نیز به گونه‌ای است که سیلی با این ارتفاع و سرعت، خانه‌های بسیاری را تخریب خواهد کرد – اما اندازه (تقدیر) عقل، اراده و اختیار آدمی نیز این است که می‌تواند با ایجاد مسیل، سد و سایر موانع و نیز تغییر مهندسی خانه‌ها، مانع از ورود سیل و تخریب گردد – این «اختیار» خود یکی از علل مقدر شدن است و هیچگاه از انسان سلب نمی‌گردد و انسان می‌تواند اندازه‌ها (تقدیر) مقدر شده را تغییر دهد. به همین دلیل دعا، توبه، زیارت، احیاء، تلاوت قرآن، کسب معرفت دینی و تفکر و تعقل در شب‌های قدر بسیار توصیه شده است، چرا که تغییر دهنده‌ی اندازه‌های تعیین شده است. دعا در شب‌های قدر (و همیشه) که یک کار اختیاری است منشا اثر است و در سرنوشت افراد دخالت دارد.

نتبيجه[ویرایش]

مقدرات « کل امر »، تبیین می‌شود، اما در مورد سرنوشت انسان، هیچ ضرورتی ندارد که «تقدیر» حتماً منجر به «قضا»ی الهی شود و می‌تواند با عقل، اراده، اختیار و انتخاب خود، مقدرات را از خوب به بد و از بد به خوب متغیر نماید. و البته این خود نیز تقدیر است.

پانویس[ویرایش]
 
۱. بحار الانوار، ج۵، ص۱۲۲    
۲. قدر(۹۷) آیه ۵    
۳. رعد(۱۳) آیه ۳۹    


منبع[ویرایش]
سایت:ایکس-شبهه    






جعبه‌ابزار