رسالت فرشتگانذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: رسالت فرشتگان، رسالت تشریعی، رسالت تکوینی، اختیار فرشتگان.

پرسش رسالتی که در قرآن به فرشتگان استناد داده شده، به چه معناست؟ چه‌گونه برخی از آنها به این مقام می‌رسند، درحالی‌که همه آنها از روی اجبار به عبادت خدا مشغول‌اند؟

پاسخ: بنا بر تصریح قرآن، برخی فرشتگان، رسولان الهی هستند. از معانی رسالت فرشتگان این است که آنها وظیفه دارند وحی و پیام الهی را به انبیا و اولیای الهی برسانند. علاوه بر آن، بسیاری از امور این دنیای مادی نیز به دستور الهی و وساطت فرشتگان انجام می‌گیرد، به بیان دیگر، فرشتگان واسطه‌های الهی در انجام بسیاری از امور می‌باشند و مأموریت‌های مختلف در جهان آفرینش بر عهده آنان است؛ این معنا نیز نوعی از معانی رسالت فرشتگان است.

اما در علت برتری برخی ملائکه بر برخی دیگر، به نظر می‌رسد، جبر در مورد فرشتگان به معنای کامل و این‌که مانند نرم‌افزاری برنامه‌ریزی‌شده عمل کنند، نیست. بنا بر ظاهر آیات قرآن، آنها نیز دارای فهم بوده و می‌توانند برخی مسائل را برای خود تحلیل کنند؛ لذا در مورد خلقت آدم می‌بینیم که به خلقت انسان‌ها اعتراض می‌کنند. بنابراین می‌توان فرضیه‌ای را در این‌جا محتمل دانست مبنی بر این‌که فرشتگان در مورد گناه و افعال قبیح هیچ اختیاری ندارند، هم‌چنین در اصل بندگی و عبادت خداوند نیز اختیار نداشته و نمی‌توانند از این وادی خارج شوند، اما در برخی مسائل، که سبب رشد و تعالی بیش‌تر آنها می‌شود، اختیاری برای آنها وجود دارد که فرشتگان با انجام آنها می‌توانند به مراحل بالا و رشد برسند.



رسول بودن فرشتگان

[ویرایش]

فرشتگان، از جمله مخلوقات الهی هستند که دانسته‌های ما در مورد آنان چندان گسترده نیست. تعدادی از آیات قرآن و برخی روایات، مطالبی پیرامون آنها بیان کرده‌اند. علاوه بر این، برخی استنباطات عقلی در علم کلام و فلسفه نیز اطلاعاتی پیرامون آنها به ما می‌دهد که بیان آنها خود نوشته جداگانه‌ای را می‌طلبد.

در قرآن صفات و ویژگی‌های مختلفی برای فرشتگان بیان شده است. یکی از اینها رسول بودن فرشتگان است. دو آیه در سوره‌های مختلف، رسول بودن فرشتگان را ذکر کرده‌اند؛ در یکی از آنها با از ماده «جعل» استفاده شده:

«الْحَمْدُ لِلَّهِ فاطِرِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ جاعِلِ الْمَلائِکَةِ رُسُلاً أُولی‌ أَجْنِحَةٍ مَثْنی‌ وَ ثُلاثَ وَ رُباعَ یَزیدُ فِی الْخَلْقِ ما یَشاءُ إِنَّ اللَّهَ عَلی‌ کُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدیرٌ» «همه ستایش‌ها ویژه خداست که آفریننده آسمان‌ها و زمین است (و) فرشتگان را که دارای بال‌هایی دوگانه و سه‌گانه و چهارگانه‌اند، رسولانی (برای انجام دادن فرمان‌های تکوینی و تشریعی‌اش‌) قرار داده است. هرچه بخواهد در آفرینش می‌افزاید یقیناً خدا بر هر کاری تواناست».

و در آیه دیگری با استفاده از کلمه «یصطفی» این معنا را رسانده است: «اللَّهُ یَصْطَفِی مِنَ الْمَلَئکَةِ رُسُلاً وَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ سَمِیعُ بَصِیرٌ». «خداست که از میان فرشتگان و آدمیان رسولانی برمی‌گزیند، که همانا خدا (به سخن عالمیان) شنوا و (به لیاقت آنان) بیناست».

معنای رسول بودن فرشتگان

[ویرایش]

در این‌جا لازم است که معنای رسول بودن فرشتگان را بررسی کنیم.

برخلاف تصور اولیه، رسول بودن فرشتگان به این معنا نیست که آنها مأمور الهی در میان برخی موجودات هستند و تلاش در تبلیغ دین در میان مردم می‌کنند و به نوعی صاحب نبوت نیز هستند، بلکه رسالت برای فرشتگان معانی دیگری دارد. برای رسالت اینان دو معنا وجود دارد که آیات مختلف، آنها را بیان داشته‌اند. این دو معنا، عبارت‌اند از:

← أ. رسالت تشریعی


برخی فرشتگان که سرآمد آنها، جبرئیل امین است، وظیفه دارند که وحی و پیام الهی را به انبیا و اولیای الهی برسانند. این نوع رسالت برای فرشتگان، قطعی بوده و همگان آن‌ را قبول دارند. عموم مفسران شیعه
[۴] طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه، بلاغی‌، محمدجواد، ج ۸، ص ۶۲۵، ناصر خسرو، تهران، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش.
[۵] مغنیه، محمد جواد، تفسیر الکاشف، ج ۵، ص ۳۵۱، دارالکتب الإسلامیة، تهران، چاپ اول، ۱۴۲۴ق.
و اهل سنت
[۷] طبری، محمد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج ۱۷، ص ۱۴۲، دارالمعرفة، بیروت، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.
[۸] بغدادی، علاء الدین علی بن محمد، لباب التاویل فی معانی التنزیل، تصحیح، شاهین‌، محمد علی، ج ۳، ص ۴۵۲، دارالکتب العلمیة، بیروت، چاپ اول، ۱۴۱۵ق.
معتقدند، که آیات مورد بحث نیز به همین معنا هستند.
طبیعی است این رسالت برای همه ملائکه نبوده و تنها برخی از آنها عهده‌دار این مسئولیت‌اند. البته برخی مفسران علاوه بر معنای اول معنای دیگری را نیز بیان داشته‌اند، به این‌که بعضی از ملائکه پیام الهی را به برخی دیگر می‌رسانند که این نیز نوعی رسالت است.

ب. رسالت تکوینی

[ویرایش]

بسیاری از امور این دنیای مادی به دستور الهی و وساطت فرشتگان انجام می‌گیرد، به بیان دیگر، فرشتگان واسطه‌های الهی در انجام بسیاری از امور می‌باشند و مأموریت‌های مختلف در جهان آفرینش بر عهده آنان است؛ این معنا نیز نوعی از معانی رسالت فرشتگان است.

برخی مفسران رسالت فرشتگان در آیه اول سوره فاطر را دلالت‌کننده بر این معنا نیز دانسته‌اند و معتقدند آیه، بر رسالت تشریعی و تکوینی دلالت می‌کند.

البته چه این آیه را دال بر ولایت تکوینی بدانیم یا ندانیم، اصل وجود این رسالت مورد قبول همگان بوده و آیات بسیاری بر آنها دلالت می‌کند؛ مانند:

ــ «وَ لَمَّا جاءَتْ رُسُلُنا إِبْراهیمَ بِالْبُشْری‌ قالُوا إِنَّا مُهْلِکُوا أَهْلِ هذِهِ الْقَرْیَةِ إِنَّ أَهْلَها کانُوا ظالِمینَ»؛ «و زمانی که فرستادگان ما با بشارت (ولادت اسحاق‌) نزد ابراهیم آمدند، گفتند:ما یقیناً اهل شهر را نابود می‌کنیم؛ زیرا اهل آن ستمکاراند».

ــ «وَ هُوَ الْقاهِرُ فَوْقَ عِبادِهِ وَ یُرْسِلُ عَلَیْکُمْ حَفَظَةً حَتَّی إِذا جاءَ أَحَدَکُمُ الْمَوْتُ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنا وَ هُمْ لا یُفَرِّطُونَ».

«و اوست که بر بندگانش چیره و غالب است، و همواره نگهبانانی (از فرشتگان‌) برای (حفاظتِ‌) شما (از حوادث و بلاها) می‌فرستد تا هنگامی که یکی از شما را مرگ در رسد (در این وقت‌) فرستادگان ما جانش را می‌گیرند و آنان (در مأموریت خود) کوتاهی نمی‌کنند».

علت برتری برخی فرشتگان بر برخی دیگر

[ویرایش]

اما این بحث باقی می‌ماند که چه چیزی سبب برتری برخی از آنها بر برخی دیگر می‌گردد؟

به نظر می‌رسد، جبر در مورد فرشتگان به معنای کامل و این‌که مانند نرم‌افزاری برنامه‌ریزی شده عمل کنند، نیست. بنا بر ظاهر آیات قرآن آنها نیز دارای فهم بوده و می‌توانند برخی مسائل را برای خود تحلیل کنند؛ لذا در مورد خلقت آدم می‌بینیم که به خلقت انسان‌ها اعتراض می‌کنند. علاوه بر این مواردی وجود دارد که سبقت در کردار نیک یا در طرف مقابل، ترک اولی به برخی از آنها استناد داده شده است.

بنابراین می‌توان فرضیه‌ای را در این‌جا محتمل دانست مبنی بر این‌که فرشتگان در مورد گناه و افعال قبیح هیچ اختیاری ندارند، هم‌چنین در اصل بندگی و عبادت خداوند نیز اختیار نداشته و نمی‌توانند از این وادی خارج شوند، اما در برخی مسائل، که سبب رشد و تعالی بیش‌تر می‌شود، اختیاری برای فرشتگان وجود دارد که با انجام آنها می‌توانند به مراحل بالا و رشد برسند.

جبرئیل و فرشتگان مقرب دیگر، شاید به جهت انجام کارهایی که در آن هیچ اختیاری نداشته‌اند، به چنین توفیقات و رسالت‌هایی گماشته نشده؛ بلکه به دلیل رفتارهای همراه با اختیار خود به رشد و تعالی رسیده باشند. با این وجود، حتی اگر خدا از ابتدا فرشتگانی را برتر از دیگر فرشتگان آفریده باشد، این موضوع خلاف عدالت نیست؛ چنان‌چه در زمین، خدا انسان‌ها را برتر از دیگر موجودات آفریده است.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. فاطر (۳۵)، آیه ۱.    
۲. حج (۲۲)، آیه ۲۵.    
۳. طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ۱۴، ص ۴۱۰، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.    
۴. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه، بلاغی‌، محمدجواد، ج ۸، ص ۶۲۵، ناصر خسرو، تهران، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش.
۵. مغنیه، محمد جواد، تفسیر الکاشف، ج ۵، ص ۳۵۱، دارالکتب الإسلامیة، تهران، چاپ اول، ۱۴۲۴ق.
۶. آلوسی، سید محمود، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، تحقیق، عطیة، علی عبدالباری، ج ۹، ص ۱۹۷، دارالکتب العلمیة، بیروت، چاپ اول، ۱۴۱۵ق.    
۷. طبری، محمد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج ۱۷، ص ۱۴۲، دارالمعرفة، بیروت، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.
۸. بغدادی، علاء الدین علی بن محمد، لباب التاویل فی معانی التنزیل، تصحیح، شاهین‌، محمد علی، ج ۳، ص ۴۵۲، دارالکتب العلمیة، بیروت، چاپ اول، ۱۴۱۵ق.
۹. فخرالدین رازی، محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، ج ۲۳، ص ۲۵۳، دار احیاء التراث العربی، بیروت، چاپ سوم، ۱۴۲۰ق.    
۱۰. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ۱۸، ص ۱۶۶، دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.    
۱۱. عنکبوت (۲۹)، آیه ۳۱.    
۱۲. انعام (۶)، آیه ۶۱.    


منبع

[ویرایش]

پایگاه اسلام کوئست.    



جعبه ابزار
جعبه‌ابزار