دین اسلام و آسان‌گیریذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: دین اسلام ، کامل‌ترین دین، احکام
پرسش: برخی از مردم ادعا می‌کنند که اسلام یک دین سخت و دشوار است. شما بفرمایید که چگونه این دین برای عمل کردن به دستوراتش ساده است؟ چنان‌که خداوند در آیه‌ای از سوره بقره، آورده اسلام را با دیگر ادیان مقایسه کنید. آن‌جا که می‌فرماید: «خداوند برای شما آسانی را در نظر گرفته است نه سختی را».
پاسخ: آسانی و نرمش در ذات هر دین آسمانی قرار دارد؛ چرا که به تعبیر قرآن کریم ، دین الهی، یک امر فطری است؛ یعنی گوهری است که آفرینش انسان‌ها آن‌را می‌طلبد: «با یکتا پرستی روی به دین آور، این آفرینشی است که خدا مردم را به آن شیوه آفرید، تغییری در آفرینش خدا نیست، این است آیین استوار اما بیشتر مردم نمی‌دانند». [۱]


مطابقت فطری احکام اسلام[ویرایش]

از این‌رو، احکام الهی و برنامه‌های عملی، موافق فطرت انسان‌ها است؛ یعنی ممکن نیست در شرع مقدّس، دعوتی باشد که ریشه آن در اعماق فطرت آدمی نباشد و ممکن نیست چیزی در اعماق وجود انسان باشد و شرع، با آن مخالفت کند. [۲]
بنای دین اسلام -که کامل‌ترین دین الهی است- نیز بر همین محور بوده و آسان‌گیری و نرمش، با احکام و قوانین آن همراه است.

آسانی دین اسلام[ویرایش]

روشنی مبادی و سادگی مفاهیم آن که برای هر انسان عاقل و متمدنی قابل درک است، شریعتی ساده و فابل فهم، منطقی و معقول که هر فطرت پاک و سالمی ندای آن‌را اجابت می‌کند. این حقیقت در کلام پیامبر اکرم صلوات‌الله‌علیه به زیبایی مطرح شده است.

← از منظر رسول خدا
یکی از اصحاب پیامبر صلوات‌الله‌علیه به نام عثمان بن مَظعون روزها به روزه و شب‌ها به عبادت می‌پرداخت و به زندگی خود توجه نمی‌کرد و این امر، شکایت همسر او را در پی داشت. حضرتشان خطاب به عثمان فرمود: «ای عثمان! خداوند متعال، مرا به رهبانیت (گوشه‌گیری از مردم و ترک دنیا ) نفرستاده است؛ بلکه مرا به شریعت و دینی که مستقیم و آسان است، مبعوث کرده است». [۳]

← از منظر قرآن کریم
قرآن کریم نیز، این اصل را مبنای تشریع احکام خویش قرار داده است و آسانی را ویژگی ممتاز شریعت اسلامی معرّفی می‌فرماید؛ زیرا مبادی و اصول آن این چنین است:
۱) «خدا، آسانیِ شما را می‌خواهد و دشواریِ شما را نمی‌خواهد». [۴]
۲) «و در دین (اسلام) برای شما هیچ مشقّت و سختی طاقت‌فرسایی قرار نداده است». [۵]
۳) «خداوند هیچ‌کس را جز به اندازه توانش تکلیف نمی‌کند». [۶]
۴) «جز این نیست که (خداوند) بر شما، مردار و خون و گوشت خوک و حیوانی را که (وقت تذکیه ) نام غیر خدا بر آن برده شده حرام کرده. اما کسی که ناچار (از خوردن آن‌ها) شود در حالی‌که در اصل، خواهان آن نبوده و از حد ضرورت هم تجاوز ننموده باشد بر او گناهی نیست، که خداوند بسیار آمرزنده و مهربان است». [۷]

اسلام و تکلیف به حد طاقت[ویرایش]

این آیات و روایات دیگر ثابت می‌کند که مبادی دین اسلام نه تنها آسان هستند و اسلام انسان را به انجام چیزی فراتر از طاقت و توان خود مکلف نکرده و مسئولیت‌هایی فراتر از توانایی‌هایش بر او ننهاده است؛ بلکه این تکالیف و مسئولیت‌ها برای انسان، ممکن و در حد توانایی‌هایش است تا برای انجام ندادن امور شرعی یا ارتکاب کارهای مخالف دستورات اسلامی، هیچ‌گونه عذر و دلیلی وجود نداشته باشد.

رمز اقبال به دین اسلام[ویرایش]

بنابراین، روح احکام اسلامی با آسان‌گیری همراه است و همین، راز اقبال گسترده ملت‌های مختلف به دین اسلام بود. دین اسلام از آغاز ظهورش همواره با مبارزه‌های کوچک و بزرگ و بدعت گزاری‌ها و مکتب بافی‌های گوناگون مواجه بوده است و هیچ بُرهه‌ای از زمان نبوده است که اسلام با دشمنی روبرو نشده باشد. با این حال، آسانی و فطری بودن اصول و عقایدش از یک طرف و آسانی و عقلانی بودن احکام و تکالیفش ضامن دفاع نیرومند و جدّی اسلام از خود بوده و عامل گسترش آن در گذرگاه تاریخ گشته است.

آسانی در احکام اسلام[ویرایش]

در باب آسان بودن احکام اسلام، نمونه‌هایی از احکام و برنامه‌های دین اسلام ذکر می‌شود که آسان‌گیری و نرمش در آن پیدا است:

← مدارا با اهل کتاب
دین اسلام نسبت به اهل کتاب ( مسیحیان ، یهودیان ، زردشتیان ، صابئین ) نگرش خاصی دارد و نسبت به آن‌ها بسیار مدارا می‌کند. جان و مال و نوامیس آن‌ها محترم است و می‌توانند در جامعه اسلامی، معابد و کلیساهای خود را داشته باشند و به عبادت بپردازند و ازدواج و طلاقشان را بر طبق احکام دین خود انجام دهند. تحمل و مدارای اسلام با اقلیت‌های مذهبی به حدی است که نه تنها دین آن‌ها را محترم می‌شمارد، که آنان از همه حقوق شهروندی تحت حاکمیت اسلامی برخوردارند و اسلام، دفاع از آنان را همچون سایر مسلمانان ، لازم می‌شمارد.
هنگامی که بخشی از لشکر معاویه به شهر مرزی «انبار» حمله کردند و خلخال و دستبند و گردنبند و گوشواره‌های زنان آن‌جا را ربودند، فریاد امام علی علیه‌السلام بلند می‌شود و در دفاع از این زنان که برخی، مسلمان نبودند و در پناه حکومت اسلامی قرار داشتند، سپاهیان خود را مورد سرزنش قرار می‌دهد و می‌فرماید: «اگر برای این حادثه تلخ، مسلمانی از روی تأسف بمیرد، ملامت نخواهد شد و از نظر من سزاوار است». [۸]

← استثنا نمودن صاحبان عذر
هنگامی که دستور جهاد صادر می‌کند، آن هم در شرایط سختی که مسلمانان زمان پیامبر اکرم صلوات‌الله‌علیه به سر می‌بردند، افرادی که توانایی مشارکت در جنگ را نداشتند استثنا می‌کند [۹] و علت آن‌را، برداشته شدن سختی و مشقت از روی دوش آن‌ها می‌داند؛ یعنی چون جهاد برای آن‌ها خیلی سخت و دشوار است پس این حکم الهی از آن‌ها خواسته نمی‌شود. [۱۰] همچنین در بیان احکام فردی، بر همین مبنا سیر نموده است. مثلاً در تشریع وضو و غسل که باید با آب انجام گیرد، مواردی را که آب ضرر دارد و یا دست‌یابی به آن مشقت دارد، استثنا کرده و روزه را نیز برای مسافران و کسانی که مریض هستند واجب نشمرده است، [۱۱] و این برای آسان‌گیری و ایجاد شرایط آسان دین‌داری است.

← شرط استطاعت در وجوب حج اگر مسلمانی قدرت و توانایی مالی و بدنی داشته باشد واجب است که در طول عمر یک بار، حج را بجا آورد، اما اگر کسی این توانایی را نداشته باشد، حج بر او واجب نیست.

← آسان‌گیری روزه
خداوند در سال، روزه یک ماه قمری را بر مسلمان واجب نموده که به صورت چرخشی در فصول چهارگانه واقع می‌شود و در صورتی که فرد، مریض یا در سفر باشد می‌تواند از روزه گرفتن خودداری نماید. و تا رمضان آینده فرصت دارد که قضای آن‌را بجا آورد.

← توبه پذیری از بنده
خدا توبه هرکسی را که صادقانه از گناه باز گردد، از مخلوقات می‌پذیرد، اگر چه شخصی سال‌های متمادی در کفر و گناه و سرکشی، غوطه‌ور بوده باشد.

← پاداش چند برابری
یک کار نیکی که شخص مسلمان انجام دهد، پاداشش چند برابر می‌شود؛ همان‌طور که در قرآن کریم می‌خوانیم:«هر کس کار نیکی به جا آورد، ده برابر آن پاداش دارد، و هر کس کار بدی انجام دهد، جز بمانند آن، کیفر نخواهد دید و ستمی بر آن‌ها نخواهد شد». [۱۲]
همچنین در روایات می‌بینیم که برای کارهایی مانند قرائت قرآن کریم، [۱۳] فرستادن صلوات، [۱۴] قرض دادن به دیگران [۱۵] [۱۶] و... [۱۷] [۱۸] [۱۹] ثواب‌های بسیار زیادی قرار داده شده است.

حدود اسان‌گیری در احکام[ویرایش]

اما با وجود نرمش و آسان‌گیری در برنامه‌های عملی اسلام، در اسلام حدود و مرزهایی نیز برای این آسانی مشخص شده است و به طور مطلق و در همه جا مورد پذیرش نیست و نه تنها اسلام بلکه هیچ دین آسمانی سهل‌انگاری را در اجرای احکام الهی نمی‌پذیرد.
همچنین بعضی دستورات اسلام بر اساس تحمل سختی‌ها پایه‌ریزی شده است؛ مثل جهاد و روزه که باید انسان سختی بکشد و به استقبال مشکلات برود. اصلاً جهاد بی‌دردسر و روزه گرفتن بدون صبر و مقاومت امکان ندارد. بنابر این، قانون «حرج» مربوط به مسائل عادی است نه وظایفی که سختی و مشکلات جزء ذات کار آن‌ها قرار دارد.

اهمیت احکام الهی[ویرایش]

هدف احکام الهی، سعادت دنیوی و اخروی انسان‌ها است. قرآن کریم، دین خدا را مایه حیات زندگی انسانی می‌داند و حیات واقعی را در گرو اطاعت و پیروی از دستور خدا و رسول که همان قوانین و احکام الهی است می‌داند:«ای کسانی که ایمان آورده‌اید! (دعوت)خدا و فرستاده‌اش را بپذیرید، هنگامی که شما را به سوی چیزی فرا می‌خواند، که شما را حیات می‌بخشد...». [۲۰]

در کلام حضرت علی[ویرایش]

امام علی علیه‌السلام درباره اهمیت احکام و قوانین الهی خطاب به مالک اشتر فرمود:«این فرمان بنده خدا علی، امیر مؤمنان به مالک اشتر، پسر حارث است... او را به ترس از خدا فرمان می‌دهد و این‌که اطاعت خدا را بر دیگر کارها مقدّم دارد و آن‌چه در کتاب خدا آمده، از واجبات و مستحبات را پیروی کند، دستوراتی که جز با پیروی آن رستگار نخواهد شد، و جز با نشناختن و ضایع کردن آن جنایت‌کار نخواهد گردید. به او فرمان می‌دهد که خدا را با دل و دست و زبان یاری کند؛ زیرا خداوند پیروزی کسی را تضمین کند که او را یاری دهد، و بزرگ دارد آن‌کس را که او را بزرگ شمارد». [۲۱]
حال اگر افراد یا گروه‌هایی، قوانین الهی را که مایه حیات انسان‌ها در تمام زمینه‌ها است، زیر پا بگذارند و بدین وسیله، فرهنگ و اخلاق اسلامی را تهدید کنند، اسلام هرگز سهل‌گیری و آسانی را در این‌ صورت نمی‌پذیرد و آن‌را نوعی سهل انگاری و سستی در دین می‌داند و حتی قوانین سختی برای برخی متخلفان از حدود الهی، وضع نموده است.



پانویس[ویرایش]
 
۱. روم/سوره۳۰، آیه۳۰.    
۲. تفسیر نمونه، مکارم شیرازی، ناصر، دار الکتب الإسلامیة، تهران، ج ۱۶، ص ۴۱۸.    
۳. الکافی، کلینی، محمد بن یعقوب، محقق و مصحح:غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، دار الکتب الإسلامیة، تهران، ج ۵، ص ۴۹۴.    
۴. بقره/سوره۲، آیه۱۸۵.    
۵. حج/سوره۲۲، آیه۷۸.    
۶. بقره/سوره۲، آیه۲۸۶.    
۷. بقره/سوره۲، آیه۱۷۳.    
۸. نهج البلاغة، سید رضی، محمد، محقق و مصحح:عطاردی، عزیز الله، ‌مؤسسه نهج البلاغه، قم، خطبه ۲۷، ص ۳۵.
۹. فتح/سوره۴۸، آیه۱۷.    
۱۰. المیزان فی تفسیر القرآن، طباطبایی، سید محمد حسین، دفتر انتشارات اسلامی، قم، ج ۹، ص ۳۶۲.    
۱۱. مائده/سوره۵، آیه۶.    
۱۲. انعام/سوره۶، آیه۱۶۰.    
۱۳. کتاب «ثواب قرائت سوره های قرآن»، سؤال ۸۷۲.
۱۴. کتاب «فضیلت صلوات در رکوع و سجده»، سؤال ۲۳۷۶.
۱۵. کتاب «قرض الحسنه و برتری آن نسبت به صدقه»، سؤال ۱۳۰۳۳.
۱۶. کتاب «آداب و شرایط قرض الحسنه»، سؤال ۱۵۲۱۵.
۱۷. کتاب «ثواب زیارت امام حسین (ع)»، سؤال ۷۴۷۰.
۱۸. کتاب «ثواب و فواید انگشتر با سنگهای گران بها»، سؤال ۱۷۹۷.
۱۹. کتاب «تسبیحات حضرت زهرا (س) و قنوت»، سؤال ۱۰۸۹۸.
۲۰. انفال/سوره۸، آیه۲۴.    
۲۱. نهج البلاغة، سید رضی، محمد، محقق و مصحح:عطاردی، عزیز الله، ‌مؤسسه نهج البلاغه، قم، نامه ۵۳، ص ۳۶۶.


منبع[ویرایش]
سایت اسلام کوئست    


رده‌های این صفحه : ادیان و مذاهب | اسلام




جعبه‌ابزار