خیال از دیدگاه روانشناسیذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه:خیال، روانشناسی، هنر، خلاقیت.
پرسش :ماهیت و چیستی خیال از دیدگاه روان‌شناسی جدید و مکانیسم آن در انسان و کارکردهای آن و رابطه آن با هنر و خلاقیت چیست؟
پاسخ :خیال‌شناسی‌ در همه‌ حوزه‌های‌ فکری‌ از جمله‌ حکمت‌، فلسفه‌، دین‌، اسطوره‌شناسی‌ و روان‌شناسی‌ همواره‌ مورد پرسش‌ و تأمل‌ و بحث قرار گرفته‌ است؛ از این‌رو، خیال‌ همواره‌ مورد توجه‌ اندیشمندان‌ قدیم‌ و جدید بوده‌ است.


معنای خیال[ویرایش]

خیال‌ چند معنا‌ دارد؛ اگر به‌ کتاب‌های‌ لغت‌ رجوع‌ شود، اولین‌ معادل‌ «خیال»‌ عبارت‌ است‌ از تصویر، تصویر شی‌ء در چشمه‌، آب‌ و آینه. [۱] [۲] بنابر این‌، خیال‌، تصویر است‌. به‌ بیان دیگر؛ صورت‌ منعکس‌ در اشیا است. [۳] خلاصه؛ تصویر منعکس‌ در آب‌ یا تصویری‌ که‌ بر روی‌ چشم‌ می‌افتد، ساده‌ترین‌ معادل‌های‌ لفظ‌ خیال‌ است.

معنای اصطلاحی خیال[ویرایش]

نیروی خیال، معنای دیگری نیز دارد که در فلسفه مصطلح است. و آن نیروی حافظه و به خاطر سپردن ادراکات حسّی است.

تفافت فلاسفه و روانشناسان در موردخیال[ویرایش]

عادت روان‌شناسان این است که این صورت حسی را در مقابل صورت عقلی قرار دهند. اما فیلسوفان پیرو اصالت احساس به این تفکیک قائل نیستند، بلکه معتقدند که صورت عقلی، ناشی از صورت حسی است. [۴]

کارکردهای خیال[ویرایش]

کارکردهای نیروی خیال را در انسان می‌توان به صورت خلاصه چنین بیان کرد:

← تخیل
یکی از این کارکردها؛ تخیّل است، و آن به معنای خلق صورت‌های موهوم و صورت‌هایی که در عالم واقع وجود ندارند، می‌باشد. این امر غالباً با ترکیب صورت‌های واقعی و ساختن ترکیبی خیالی و غیر واقعی انجام می‌گیرد. این امر یکی از توانایی‌های ذهنی انسان است که در جای خود، به عنوان مثال در هنر، مفید است.

← تفکر خیالی
اما کارکرد و نقش مهم نیروی خیال در انسان این است که؛‌ آدمی با ‌قوّه خیال‌ می‌تواند عالم‌ و آفریننده آن را متعلق‌ شناسایی‌ خویش‌ سازد. این‌گونه‌ از تفکر ما، تفکر خیالی‌ است.

معرفی منابع[ویرایش]

همچنین درباره خیال در روان‌شناسی و کارکردهای در انسان و نقش‌آفرینی خیال و تخیّل در هنر مقالات زیر را مطالعه کنید:
۱. باوندیان، علیرضا، نقش خیال در فرایند آفرینش هنری، مجله اندیشه‌های نوین تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، ص ۷۳ – ۹۴، دوره ۶، شماره ۱، بهار ۱۳۸۹ش؛ به آدرس اینترنتی:
http://www.ensani.ir/fa/content/۴۶۸۱۴/default.aspx    
۲. یاسمی، رشید، خیال، مجله تعلیم و تربیت، ص ۶۵۲ – ۶۵۶، دوره اول، شماره ۵۹، بهمن ۱۳۱۳ش به آدرس اینترنتی:
http://www.ensani.ir/fa/content/۲۲۷۶۰۵/default.aspx    
۳. خیال، هنر و انسان، به آدرس اینترنتی:
http://www.aftabir.com     (بخش مقالات فرهنگی و هنری)


پانویس[ویرایش]
 
۱. ازهری، محمد بن احمد، تهذیب اللغة، ج ۷، ص ۲۳۱، دار احیاء التراث العربی‌، بیروت، چاپ اول.    
۲. فیومی، احمد بن محمد، المصباح المنیر، ج ۲، ص ۱۸۷، مؤسسه دار الهجرة، قم، چاپ دوم.
۳. . ر.ک:صلیبا، جمیل، صانعی دره بیدی، منوچهر، فرهنگ فلسفی، ص ۲۱۹ و ۳۴۴ – ۳۴۵، انتشارات حکمت، تهران، چاپ اول، ۱۳۶۶ش.
۴. . صلیبا، جمیل، صانعی دره بیدی، منوچهر، فرهنگ فلسفی، ص ۳۳۴، انتشارات حکمت، تهران، چاپ اول، ۱۳۶۶ش.


منبع[ویرایش]
پایگاه اسلام کوئست    


رده‌های این صفحه : روانشناسی | تخیل




جعبه‌ابزار