تفاسیر معاصرذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: تفاسیر معاصر، قرآن مجید، عقل‌گرایی، نیازهای فکری،

پرسش: ویژگی‌های تفاسیر معاصر قرآن چیست؟

پاسخ: برخی ویژگی‌های تفاسیر معاصر، عبارت است از: پاسخ‌گویی به شبهات و نیازهای فکری جدید، عقل‌گرایی، و توجه به بعد اجتماعی.



ویژگی‌های تفاسیر معاصر

[ویرایش]

برخی ویژگی‌های تفاسیر معاصر به شرح زیر است:

← أ. پاسخ‌گویی به شبهات و نیازهای فکری عصر حاضر‌


آن‌چه در تفاسیر معاصر اولویت دارد، طرح شفاف و روشن دیدگاه قرآن درباره تحولات و دگرگونی‌های اجتماعی و پاسخ روزآمد به شبهات است. شبهات دینی فراوانی دغدغه انسان معاصر است که مکاتب غیر دینی و ادیان غیر اسلامی پاسخی برای آن ندارند. شبهاتی همچون حقوق بشر، آزادی اندیشه و بیان، حقوق زن و فمینیسم، رابطه دین و حکومت با طرح سکولاریسم، حقوق اقلیت‌ها، روابط بین‌الملل و ... نیازمند به پاسخ و بازاندیشی است که مفسران قرآن می‌توانند نقش مهمی در این زمینه ایفا کنند و در جایگاه مراجع فکری و دینی جوامع با توجه به توانایی و ایمان لازم، دیدگاه قرآن را در این مسائل به‌خوبی روشن کنند.
[۱] علوی‌مهر، حسین، آشنایی با تاریخ تفسیر و مفسران، ص ۳۵۷، قم، مرکز جهانی علوم اسلامی‌، چاپ اول، ۱۳۸۴ش.


←← نمونه‌ای از تفاسیر


از میان تفاسیر شیعی که به پاسخ‌گویی شبهات معاصر پرداخته‌اند، می‌توان این تفاسیر را نام برد: تفسیر المیزان‌ اثر علامه طباطبایی(ره)، تفسیر نمونه اثر مکارم شیرازی و همکاران، و الکاشف از محمدجواد مغنیه. از اهل‌سنت نیز تفسیر المنیر از وهبه زحیلی، تفسیر شعراوی از محمد متولی شعراوی و تفسیر الحدیث از عزت دروزه.

← ب. عقل‌گرایی در تفسیر


از مهم‌ترین نکات تفسیری در عصر حاضر توجه به عقل و عقل‌گرایی است. در این‌که منظور از عقل‌گرایی در تفسیر چیست، دیدگاه‌های مختلفی ارائه شده است؛ مانند دو دیدگاه زیر:


←← ۱. عقل برهانی


بدین معنا که مطالب دینی با رویکرد اثباتی بر اساس ادله عقلی و منطقی مطرح می‌شود.
[۲] علوی‌مهر، حسین، آشنایی با تاریخ تفسیر و مفسران، ص ۳۵۸، قم، مرکز جهانی علوم اسلامی‌، چاپ اول، ۱۳۸۴ش.
[۳] جوادی آملی، عبد الله، تسنیم، محقق، اسلامی، علی، ج ۱، ص ۱۶۹- ۱۷۰، چاپ هشتم، ۱۳۸۸ش.
طرح این نوع عقل‌گرایی، پاسخ به ادعای کسانی است که قرآن را خالی از استدلال‌های عقلی می‌دانند. تفسیر تسنیم اثر آیت اللّه جوادی و المیزان از علامه طباطبایی دو نمونه از تفاسیر با رویکرد عقلی است.

←← ۲. عقل فطری


یعنی دیدگاه‌های قرآن با برداشت‌های عقلای عالم منطبق است. ما از قرائن روشن عقلی که مورد قبول همه‌ خردمندان برای فهم معانی الفاظ و جمله‌ها از جمله قرآن و حدیث است، استمداد جوییم؛ مثلاً هنگامی که گفته می‌شود: «یَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَیْدِیهِمْ‌»؛ دست خدا بالای دست‌های آنهاست، عقل در این‌جا می‌گوید: مسلّماً منظور از دست خدا عضو خاصی که دارای پنج انگشت است، نیست؛ زیرا خدا اصولاً جسم نیست؛ بلکه منظور از آن قدرت خداست که ما فوق همه قدرت‌هاست.
[۵] مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر بر رأی و هرج و مرج ادبی‌، ص ۳۸، قم، نسل جوان، بی‌تا.


به همین دلیل است که مفسران در عصر حاضر بسیاری از مسائل کلامی و فلسفی ـ مانند بحث جَبر ـ را که محکوم عقل است، مردود می‌دانند؛ حتی مفسران معاصر اهل سنت از جمله شعراوی، مراغی، وهبه زحیلی و... با این‌که اشعری مسلک هستند، برداشت جبر را از آیات قرآن مردود می‌شمارند.

← ج. توجه به بُعد هدایتی و تربیتی‌


قرآن کریم کتاب هدایت است: «هُدیً لِلنَّاسِ‌» و پایدارترین راه هدایت انسان را بیان کرده است. هدف خداوند نیز در این کتاب، هدایت، تربیت و سعادت ابدی انسان است. مفسر نیز باید بکوشد هدف الهی را تأمین کرده و انسان‌ها ـ به‌ویژه انسان معاصر ـ را از بحران‌ها و دردهای معنوی برهاند. این مهم در صورتی محقق می‌شود که تفسیر، هدایت‌کننده و تربیت‌کننده باشد.

در میان تفاسیر گذشته شاید بتوان توجه به بُعد هدایتی و تربیتی را در تفاسیر اشاری و عرفانی جست‌وجو کرد؛ اما در عصر حاضر به علت گسترش بحران‌های انسان و جامعه موجود، غالب مفسران به این مسئله اهمیت داده و تمام تلاش خود را به هدایت جامعه و تذکرات برگرفته از قرآن کریم برای تربیت آن به‌کار می‌برند.
[۸] علوی‌مهر، حسین، آشنایی با تاریخ تفسیر و مفسران، ص ۳۶۰، قم، مرکز جهانی علوم اسلامی‌، چاپ اول، ۱۳۸۴ش.


←← نمونه‌ای از تفاسیر


در این جهت می‌توان از تفاسیر شیعه به «تفسیر المیزان»، «تفسیر نمونه»، «من هدی القرآن» از سید محمدتقی مدرسی، «تفسیر روشن» از حسن مصطفوی، و «تفسیر آسان» از محمد جواد نجفی اشاره کرد. و از اهل سنت «تفسیر المنیر» از وهبه زحیلی، و «تفسیر ایسر التفاسیر» از ابوبکر جزایری، قابل ذکرند.

← د. توجه به بعد اجتماعی‌


در تفسیر قرآن کریم با دید نیازهای اجتماعی؛ مفسر به نقل مطالب گذشتگان که تنها متکی به روایات و اقوال صحابه و تابعان و لغت باشد، اکتفا نمی‌کند؛ بلکه براساس نیازهای جامعه معاصر خود مباحث مورد نیاز را مطرح کرده و با استفاده از آموزه‌های قرآن به حل مشکلات اجتماعی عصر خود می‌پردازد و دین را به شکل جدیدی متناسب با زمان ارائه می‌دهد. مطالب تفسیر این نوع گرایش، برگرفته از قرآن با شیوه‌های جذاب است تا مردم و جوانان را به‌سوی قرآن بکشاند.

امتیاز این گرایش آن است که مفسر خود را از مسائل خرافی، اوهام و افکار دور از ذهن مردم کنار می‌گذارد و دیدگاه‌های معقول را در میان مردم رواج می‌دهد و اعجازهایی نیز (مانند اعجاز علمی) برای قرآن اثبات نموده و سرانجام ثابت می‌کند که قرآن برای هر زمانی کارساز و راهگشای سعادت انسان است.
[۹] علوی‌مهر، حسین، آشنایی با تاریخ تفسیر و مفسران، ص ۳۶۱، قم، مرکز جهانی علوم اسلامی‌، چاپ اول، ۱۳۸۴ش.


← و. توجه به تمام جوانب تفسیر


در تفسیر قرآن، نباید خود را مقید و محدود به یک روش خاص کنیم و خود را از قراین عقلی یا نقلی در تفسیر محروم سازیم، بلکه در مورد هر آیه ممکن است یک یا چند روش، به‌کار آید و هر مورد به قراین معتبر (عقلی، نقلی و قرآن) تمسک جوییم. و این روشی است که مورد توجه بزرگان تفسیر در عصر حاضر است.
[۱۰] رضایی اصفهانی‌، محمدعلی، درآمدی بر تفسیر علمی قرآن، ص ۱۳۰، قم، اسوه‌، چاپ اول، ۱۳۷۵ش.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. علوی‌مهر، حسین، آشنایی با تاریخ تفسیر و مفسران، ص ۳۵۷، قم، مرکز جهانی علوم اسلامی‌، چاپ اول، ۱۳۸۴ش.
۲. علوی‌مهر، حسین، آشنایی با تاریخ تفسیر و مفسران، ص ۳۵۸، قم، مرکز جهانی علوم اسلامی‌، چاپ اول، ۱۳۸۴ش.
۳. جوادی آملی، عبد الله، تسنیم، محقق، اسلامی، علی، ج ۱، ص ۱۶۹- ۱۷۰، چاپ هشتم، ۱۳۸۸ش.
۴. فتح (۲)، آیه ۱۰.    
۵. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر بر رأی و هرج و مرج ادبی‌، ص ۳۸، قم، نسل جوان، بی‌تا.
۶. بقره (۲)، آیه ۱۸۵.    
۷. اسراء (۱۷)، آیه ۹.    
۸. علوی‌مهر، حسین، آشنایی با تاریخ تفسیر و مفسران، ص ۳۶۰، قم، مرکز جهانی علوم اسلامی‌، چاپ اول، ۱۳۸۴ش.
۹. علوی‌مهر، حسین، آشنایی با تاریخ تفسیر و مفسران، ص ۳۶۱، قم، مرکز جهانی علوم اسلامی‌، چاپ اول، ۱۳۸۴ش.
۱۰. رضایی اصفهانی‌، محمدعلی، درآمدی بر تفسیر علمی قرآن، ص ۱۳۰، قم، اسوه‌، چاپ اول، ۱۳۷۵ش.


منبع

[ویرایش]

پایگاه اسلام کوئست.    



جعبه ابزار
جعبه‌ابزار