بیان مسائل جنسی به کودکان و نوجوانانذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: کودکان، لجاجت.

پرسش: لطفاً روش و شیوه مناسب و پسندیده را برای بیان مسائل جنسی به کودکان و نوجوانان بیان کنید؟

پاسخ:



غریزه جنسی

[ویرایش]

غریزه جنسی یکی از غرایز نیرومند و حساس در زندگی انسان است و در حیات روانی و جسمانی او تأثیرات بسزایی دارد. بسیاری از رفتارها حتی بیماری‌های جسمانی و روانی از اختلال در این غریزه مایه می‌گیرد؛ ازهمین‌رو اگر پرورش عاقلانه و درستی داشته باشد، زندگی را قرین خوشی و آسایش می‌گرداند؛ و اگر در طریق افراط و تفریط واقع شود، ممکن است صدها ضایعه جسمانی و روانی به دنبال بیاورد.
[۱] امینی، ابراهیم، تربیت، ص۲۶۳، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۱.

غریزه جنسی در کودکان نابالغ نیز وجود دارد و چنین نیست که این غریزه در زمان بلوغ پیدا شود؛ بلکه از زمان کودکی در نهاد انسان نهفته است، اما به صورت مبهم و تاریک بوده و به شکل‌های گوناگون بروز می‌نماید. کودک تا ده، دوازده سالگی با همین حال زندگی می‌کند؛ اما از دوازده تا پانزده سالگی با سرعت بیش‌تری پرورش می‌یابد و تقریباً ‌بیدار می‌شود.
امر تربیت، هدایت و تعدیل غریزه جنسی کودکان و نوجوانان امری بس خطیر و بزرگ است، که ظرافت‌های خاصی را می‌طلبد و باید با علم و درایت کافی صورت پذیرد.
صلاح فردی و اجتماعی کودکان نیست که غریزه جنسی پشت پرده آن‌ها، قبل از بلوغ بیدار و تحریک شود؛ زیرا اگر این غریزه به طور زودرس بیدار گردد، مشکلاتی را در زندگی کودکان به وجود خواهد آورد، که ممکن است اسباب بدبختی و انحرافشان را فراهم سازد. اصلی که در این دوره حاکم است، ‌ اصل سکوت و عدم اقدام جدی برای بیان مسائل جنسی است. این روند ادامه دارد، تا وقتی که در ذهن کودک سؤالی آماده شده و آن را از شما بپرسد.
[۲] قائمی، ‌علی، خانواده و مسائل کودکان، ص۱۰۷، تهران، انتشارات انجمن اولیا و مربیان، ۱۳۷۳.


ضرورت پرسش کودکان

[ویرایش]

پرسش کودکان از خواص و اسرار پدیده‌ها، امری طبیعی است و هرگز نمی‌توان طفلی را به خاطر سؤال او مورد تحقیر و سرزنش قرار داد. شاید برخی از والدین و مربیان در برابر سؤالات اخلاقی کودکان دچار این توهم شوند که او قصد بدی دارد؛ درحالی‌که اگر نیکو تأمل شود، درمی‌یابیم که طفل، چنین قصدی ندارد.
اولیا و مربیان نباید محیط وحشتی را به وجود آورند، تا کودکان نتوانند پرسش‌های خود را مطرح کنند؛ بلکه آن‌ها باید این آزادی را داشته باشند که بدون احساس محدودیت و بیم از تحقیر و یا تنبیه، اگر چیزی را نمی‌دانند بپرسند. اگر با صفا و صمیمت و در حد درک و شعور کودکان یک جواب ساده و شرع‌پسند بدهیم، اغلبشان قانع خواهند شد و لازم نیست مسائل پیچیده زناشویی را به زبان بیاوریم.
در عین حال، حتی برای کودکانی که سؤالات جنسی ندارند،‌ لازم است گاهگاهی در قالب داستان، تمثیل و در قالب شرح واقعه مجلس عروسی، اطلاعات مختصری به آن‌ها بدهیم، دادن این اطلاعات به صورت کلی و اجمالی خود این نفع را دارد که اگر کودکی از معاشران خود مباحثی در این زمینه‌ها شنید، احساس غریبی نکرده و خود را نبازد.
کودکانی که در دوران نزدیک نوجوانی هستند و به زودی به مرحله بلوغ وارد خواهند شد، لازم است از مسائلی چون قاعدگی و احتلام و وظایفی که در این رابطه دارند، سردرآورند؛ اما به تدریج و در سطح درک و فهمشان و درلای لفّافه باید بیان شود.

چگونگی پاسخ‌گویی به پرسش‌های جنسی کودکان

[ویرایش]

درباره پاسخ‌گویی به پرسش‌های جنسی کودکان، به موارد زیر اشاره می‌کنیم:

← دوره کودکی


پاسخ‌ها می‌تواند مستقیم یا غیر مستقیم مثلاً از طریق آشنایی کودک با حیات حیوانات و گیاهان و زادوولدها باشد؛ ولی در هر صورت باید با زیرکی و مراقبت همراه باشد. باید مراقب باشید محیط تربیتی و نحوه پاسخ به سؤال به گونه‌ای نباشد که کودک را دچار بدآموزی کند و موجبات لغزش و انحراف او را فراهم آورد و یا محیط آن‌چنان بدآموز و تحریک‌کننده نباشد که کودک را به کنجکاوی‌های ناروا و سؤالات بیش‌تر در این زمینه وا دارد.
نکتة‌ بعدی اینکه، توجه به نوع سؤال و تعمق درباره انگیزه‌ها و علل آن، خود می‌تواند راهنمای خوبی برای والدین و مربیان باشد که بدانند، چگونه باید موضع گرفت و پاسخ گفت.

←← ویژگی‌های پاسخ‌ها


پاسخ به سؤالات جنسی کودکان باید دارای ویژگی‌های زیر باشد:
۱. درست باشد. (آمیخته با دروغ، خرافات و اوهام نباشد.)
۲. ساده و دور از ابهام باشد.
۳. بدآموزو منحرف‌کننده نباشد.
۴. محدود و اقناع‌کننده باشد.
۵. تناسب سنی و درک و جنس مراعات شود، و در حد راهنمایی و ارضای حس کنجکاوی کودکان باشد.
۶. همراه با مسخرگی، شوخی، هرزگی و تحریک نباشد.
۷. سبب آن نشود که ستر و حجاب فیمابین شما و کودک پاره گردد.

← دوره‌ نوجوانی


این مرحله که با بیداری غریزه جنسی همراه است، در حدود، ۱۲ یا ۱۳ سالگی آغاز می‌شود. نوجوان به علت بلوغ، گاهی دچار تنش غریزی شده و تجلیات جنسی در او پدید می‌آید. اوج حساسیت آن در حدود ۱۵ سالگی است و تا ۱۹ سالگی ادامه دارد. مشکل او اغلب این است که با والدین و مربیان رابطه مناسبی ندارد، تا بتواند سؤالات خویش را با آنان بی‌پرده در میان بگذارد. در نتیجه یا مشکلات را در دل نگه می‌دارد و یا از دوستان و معاشران خود سؤال می‌کند. باید توجه داشت که در همه نقاط جهان سن بلوغ کاهش یافته و از طرف دیگر سن ازدواج افزایش پیدا کرده، و این خود سبب عدم تعادل‌ها و بروز بسیاری از نابسامانی‌ها شده است.
هنگامی که احساس کردید غریزه جنسی نوجوان تا حدی بیدار گشته و در معرض انقلاب و دگرگونی است، می‌توانید به مناسبت‌هایی رشته سخن را در دست گرفته و به زبان ساده به بیان مسائل جنسی بپردازید. به عنوان مثال به او بگویید: می‌دانم که اکنون به جایی رسیده‌ای که شاید افکار گوناگونی در مغزت ایجاد می‌شود. گاهی حالت تحریک به تو دست می‌دهد و میل داری شخص دیگری را لمس نمایی و... این‌ها هیچ مانعی ندارد و مقدمه‌ای برای پدر و مادر شدن است؛ اما شرایط زندگی تحصیلات تو اکنون اجازه ازدواج نمی‌دهد، مواظب باش به دام‌های فساد نیفتی و آن‌گاه علامت‌های بلوغ و احتلام‌های شبانه و قاعدگی و مسائل مربوط به آن و وجوب غسل را برایش تشریح کنید و سپس عواقب و خطرات انحرافات جنسی را برایش توضیح دهید و به او بگویید که استمنا برای بهداشت و سلامت جسم و روان انسان ضرر دارد و از گناهان بزرگ به شمار می‌رود. باید به نوجوان تفهیم کنید که عفیف و خویشتن‌دار باشد و بداند که حفظ و صیانت غریزه جنسی از سرمایه‌ها و امانت‌های الهی است و ارضای آن به گونه‌ای مشروع، از اهم واجبات است. او باید وظایف جنسی دوران بلوغ را بداند، از فیزیولوژی جنسی، روان‌شناسی جنسی و اخلاق جنسی، به صورت معقول سر درآورد و به تعدیل آن بپردازد.

ضرورت‌های اولیه در تربیت نوجوان

[ویرایش]

ضرورت‌های اولیه در تربیت نوجوان، بدین شرح است:
شناخت نوجوان از نظر ابعاد زیستی، جسمانی، ‌غریزی، ‌اخلاقی، عاطفی و غیره؛
۲. شناخت مسائل و مشکلات و رفتار آنان و توجه به نوع فرهنگ و شرایط اقلیمی و جغرافیایی آن‌ها؛
۳. تماس و ارتباط نزدیک با آن‌ها، جهت برقراری زمینه انس و تفاهم، برای امکان‌پذیر بودن تربیت؛
۴. اعلام محبت و دوستی مکرر به آن‌ها، تا باور کنند که محبوب ما هستند؛
۵. برنامه‌ریزی برای تربیت آنان بر‌اساس اصل تدریج و مرحله‌ای بودن و در نظر گرفتن این‌که هر مرحله‌ای اقتضائاتی دارد؛
۶. توجه به شخصیت نوجوان و رعایت احترام او براساس اصل کرامت ذاتی انسان؛
۷. هم‌زیستی و ملازم بودن با آن‌ها که اسلام خواستار آن است.
۸. داشتن باور کافی به این امر که نوجوان قابل هدایت است و شور و شر امروزی او نباید ما را مأیوس سازد.
۹. انعطاف‌پذیر و شکیبا بودن در برابر آن‌ها.
[۳] قائمی، علی، دنیای نوجوانی، ص۲۳۹، تهران، سازمان ملی جوانان، ۱۳۷۸، و دنیای بلوغ، همان، ص۱۲۶.


بهترین راه پیش‌گیری از اختلال‌های نوجوانی

[ویرایش]

یکی از بهترین راه‌های پیش‌گیری از اختلالات نوجوانی، پرورش و تربیت حس دوستی است؛ و نوجوانان نیاز دارند که به ما اعتماد کنند و ما را مَحرم راز خود بدانند. اگر به عنوان یک مربی احساس وظیفه می‌کنید، حتماً این نکته را مد نظر قرار دهید، که رده‌های سنی و شرایط و فرهنگ‌های مختلف، بیان متفاوتی را می‌طلبد و اگر بتوانید در محیط آموزشگاهی و با تفکیک رده‌های سنی به بیان مسائل جنسی بپردازید، خیلی بهتر و بلکه لازم و ضروری است.

روش‌ها

[ویرایش]

تربیت را با مدارا و مماشات، با موعظه و نطق‌های اخلاقی و با انگشت‌گذاری روی نقاط فطری و وجدانی که در این سن بیدار است، آن‌ها را با خود همراه نمایید. سعی کنید از تعریض و کنایه، داستان‌سرایی، ‌به کارگیری امثال و حکم، بازگویی عبرت‌ها‌، اندرز و تخویف، تبشیر، قهر کوتاه مدت استفاده کنید و هرگز آن‌ها را مأیوس نکنید؛ بلکه همیشه روح امید بر کالبد وجودشان بدمید.

پرهیزها

[ویرایش]

۱. پرهیز از رفتار تحقیر‌آمیز نسبت به آنان، که از علل عمده انزوا و گوشه‌گیری آن‌هاست، به ویژه که بسیار دل ناز کند.
۲. پرهیز از اعمال فشار و سخت‌گیری و سرکوب کردن آن‌ها.
۳. پرهیز از سوء‌ظن‌های بیجا و بی‌اساس.
۴. پرهیز از سرزنش‌ها، انتقادهای نیش‌دار و عیب‌جویی‌ها.

معرفی منابع

[ویرایش]

۱. شناخت، هدایت و تربیت، دکتر علی قائمی، انتشارات امیری.
۲. روان‌شناسی و تربیت جنسی کودکان و نوجوانان، کوچتکف و لاییک، ترجمه محمد تقی‌زاده، انتشارات بنیاد.
۳. کودک از نظر وراثت و تربیت، ج۲، مرحوم فلسفی، هیئت نشر معارف اسلامی.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. امینی، ابراهیم، تربیت، ص۲۶۳، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۱.
۲. قائمی، ‌علی، خانواده و مسائل کودکان، ص۱۰۷، تهران، انتشارات انجمن اولیا و مربیان، ۱۳۷۳.
۳. قائمی، علی، دنیای نوجوانی، ص۲۳۹، تهران، سازمان ملی جوانان، ۱۳۷۸، و دنیای بلوغ، همان، ص۱۲۶.


منبع

[ویرایش]


سایت ‌اندیشه قم، برگرفته از مقاله «بیان مسائل جنسی به کودکان و نوجوانان»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۶/۱۲/۰۴.    



جعبه ابزار
جعبه‌ابزار