افت تحصیلیذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: افت تحصیلی.

پرسش: مدت‌هاست که دچار افت تحصیلی شده‌ام و از شاگرد دومی به شاگرد هفتمی سقوط کرده‌ام، راه حل چیست؟

پاسخ:



علل افت تحصیلی[ویرایش]

افت تحصیلی ‌می‌تواند علل مختلفی داشته باشد. [۱] بنابراین می‌توان با بررسی این علل برای رفع آن مشکل یا کاهش آن اقدام کرد. برخی علت‌ها می‌توانند منشأ «جسمانی»، «عاطفی»، «اقتصادی»، «آموزشگاهی»، «شناختی» ـ مثل ندانستن شیوه‌های پیشرفت تحصیلی ـ و «روان‌شناختی» داشته باشند. در ذیل به یکایک موارد مزبور اشاره می‌شود و برای هر قسمت راه‌حل مطابق با نیاز ارائه خواهیم داد:

← علت جسمانی
مسلم است که هرچه انسان از نظر جسمانی سالم‌تر باشد، بهتر می‌تواند به کارهای فکری‌، تمرکز، توجه، دقت بپردازد. بنابراین بر ماست که به تغذیه جسمانی خود توجه داشته باشیم به هم خوردن تعادل رژیم غذایی و ... عدم تعادل سدیم و پتاسیم، کم‌خونی، کم‌اکسیژنی، کمبود قند خون، کمبود ویتامین، بیماری‌های غدد درون‌ریز و ... می‌توانند در کاهش توانایی‌های تمرکز، حافظه، کانون توجه ما اثر بگذارند.

←← راه‌حل برای علت اول
باید در حفظ تعادل و رفع نیازهای جسمانی خود کوشش کنیم از میوه‌جات، سبزیجات، لبنیات، گوشت قرمز و سفید و ماهی و... استفاده کنیم و چه بهتر است که با انجام آزمایش‌هایی از سلامت و صحت کار غدد درون‌ریز و یا میزان نیاز آن اطلاع کسب کنیم، چه‌بسا گاهی از اوقات بدن انسان قادر به تولید و یا تنظیم یک هورمون نباشد و باعث مشکلاتی در سطح هوشیاری و توجه شود که خوش‌بختانه روز‌به‌روز با افزایش اطلاعات مردم به این سمت پیش می‌رویم که با رجوع به موقع به متخصصین و اطمینان از فرآیند کار اعضای بدن به پیش‌گیری که مهم‌تر از امر درمان است نزدیک‌تر شویم. یکی از چیزهایی که همه متخصصان علوم پزشکی در رشته‌های مختلف توصیه می‌کنند، ورزش است. چیزی که دین اسلام نیز به آن اهمیت داده. ورزش و کارهای فیزیکی می‌تواند در تنظیم سوخت‌و‌ساز بدن و افزایش تمرکز و قدرت یادگیری ما اثر مثبت گذارد. (البته حد اعتدال آن) [۲]

← علت عاطفی
گاهی مواقع دانش‌پژوهان به خاطر شدت علاقه‌ای که به والدین دارند، در مرکز تحصیلی خود دائماً به آن‌ها فکر می‌کنند یا به خاطر سلامت آن‌ها نگران می‌باشند که این امر می‌تواند در روند پیشرفت تحصیلی آن‌ها اثر گذارد و گاهی نیاز به همسر می‌تواند فکر را مشغول کند. از سویی دیگر گاهی مواقع برخوردها و تزاحمات داخل منزل یا خارج منزل می‌تواند فکر را مشغول کند؛ به عنوان مثال، در خانه‌ای که دائماً جاروجنجال است، زمینه مطالعه فراهم نیست.

←← راه‌حل برای علت دوم
اگر دور از خانواده به تحصیل می‌پردازید، می‌توانید گاهی به‌ آن‌ها نامه بنویسید، تلفن کنید و از سلامت آن‌ها باخبر شوید. چیزی که نباید فراموش کنید این است که والدین ما علاقه‌مند به پیشرفت ما هستند. بنابراین ما باید آن‌ها را به حافظ اصلی (خداوند) بسپاریم و سلامت آن‌ها را با دعا از خداوند بخواهیم تا با پیشرفت خودمان به آن‌ها نیز کمک کنیم ما می‌توانیم با انتخاب دوستان اهل مطالعه که افراد بهنجار و متعادل هستند، شرایط مناسب برای پیشرفت، تمرکز به درس، حل دغدغه‌های بی‌مورد در مورد خانواده را فراهم آوریم و به تمرکز و توجه حواس خود در امر تحصیل کمک کنیم و برای حل اختلافات (در صورت وجود آن‌ها) از مشاورین زبردست و با روشی عاقلانه کمک بگیریم و...)؛ اما اگر نیاز به ازدواج داریم، باید با توجه به شریط درسی، مالی و... برنامه‌ریزی کنیم و باز هم با کمک مشاورین ازدواج و مطالعه کتب مخصوص ازدواج برای رفع این مشکل نیز برنامه‌ریزی کنیم و یا اگر تا مدتی لازم است که برای رشد خودمان از ازدواج صرف‌نظر کنیم باید یاد بگیریم که چگونه از فشار این نیاز بکاهیم. البته همه ازدواج در غریزه جنسی خلاصه نمی‌شود. انسان فطرتاً نیاز به همدم و مونس دارد که با بیان مسائل خود بار مشکلات را از دوش خود بردارد (که می‌توانیم از دعا، دوست خوب، والدین و مربیان دلسوز کمک بگیریم).

← علت اقتصادی
نقش اقتصاد در پیشرفت تحصیلی قابل انکار نیست. اگرچه نمی‌توانیم همه پیشرفت را نیز در آن خلاصه کنیم ،گاهی مواقع ثروت و برخی مواقع فقر و نیاز شدید هر دو می‌توانند بازدارنده باشند. در زندگی بزرگان می‌خوانیم که آن‌ها گاهی اوقات مجبور می‌شدند برای مدتی به خاطر عدم تمکن مالی از درس فاصله بگیرند؛ از جمله آن‌ها حضرت علامه طباطبایی و... است؛ اما نباید فراموش کرد که گاهی نیازها و احساس فقر کاذب به انسان دست می‌دهد و باعث طمع به مال بیش‌تر، چشم و هم‌چشمی، حسادت و... می‌شود که این خود بازدارنده از امر تحصیل و باعث تعارض‌های درونی می‌شوند.

←← راه‌حل برای علت سوم
انسان گاهی به خاطر شدت فقر نمی‌تواند به تحصیل خود ادامه دهد، اما می‌تواند با نیازهای کاذب و فزون‌خواهی‌های بی‌مورد مبارزه کند تا به درجات خوبی برسند؛ کما این‌که اکثر بزرگان و برجستگان با عدم تمکن مالی و با تلاش و صبر به این مقام رسیده‌اند.

← علت آموزشگاهی [۳]
گاهی انسان به خاطر فقر محل تحصیل، از پیشرفت باز می‌ماند (مانند عدم دست‌رسی به منابع خوب، کمبود اساتید متخصص و عدم برنامه‌ریزی)؛ ولی اگر در آن آموزشگاه با همان امکانات زمینه رشد برای دیگران بوده؛ نمی‌توانیم مشکلات را به آن‌ها نسبت دهیم؛ اما اگر مشکلات یقیناً از سوی آن مرکز ناشی می‌شود می‌توان برای ادامه تحصیل به آموزشگاه‌ها یا مدارس غنی‌تر رفت.

← علت روش‌شناختی
گاهی عدم رشد انسان به خاطر عدم شناخت شیوه‌های مطالعه، یادآوری، غلبه بر ترس و اضطراب امتحان، چگونگی تمرکز، خلاصه‌نویسی، یادداشت‌برداری، برنامه‌ریزی، و مدیریت پیشرفت تحصیلی [۴] ناشی می‌شود. از آن‌جایی که محتوای دروس با هم فرق دارند، شیوه مطالعه هر درسی نیز سبک خود را می‌طلبد. عدم آگاهی از این امور به علاوه سنگین شدن مباحث در سال‌های بالاتر می‌تواند باعث دل‌سردی، یأس، احساس ناتوانی در درک و فهم ایجاد کند و مطمئناً برخی دروس نقش ابزاری برای دروس دیگر دارند؛ یعنی اگر انسان آن‌ها را یاد نگرفته باشد، در مراحل بالاتر احساس می‌کند مطالب دشوار است؛ پس گاهی نیاز است در برنامه‌ای حساب‌شده، مفاهیم پایه‌ای را مرور کرد.

←← راه‌حل‌ها برای علت پنجم
آشنایی با شیوه مطالعه تمرکز، غلبه بر حواس‌پرتی و اضطراب امتحان را می‌توان با کمک مشاور و مطالعه کتب حل کرد؛ ولی در هر مورد نیز باید اول مشخص شود که از چه قسمتی در خطر هستیم و برای همان قسمت برنامه‌ریزی کنیم. از شیوه مطالعه حوزه (مباحثه با دوستان اهل مطالعه) غفلت نورزید؛ چراکه از نظر روان‌شناسی تربیتی این شیوه، روشی بسیار موفق و کارآمد بوده است.

← علت روان‌شناختی
انسان با سپری کردن مراحل رشد خود از یک‌سری فرآیندهای تحولی بهنجار می‌گذرد که اگر مربیان و خود فرد از آن آگاهی نداشته باشند و برنامه خوبی برای جهت‌دهی به آن نباشد می‌تواند باعث رشد و یا حرکت یک بعدی شود؛ به عنوان مثال، در دوران نوجوانی و جوانی با مسائلی مثل احساس بزرگی، رقابت، رفاقت‌بازی، تقلید، کنجکاوی، و... روبه‌روست که این امر با تغییرات در رشد جسمانی و بلوغ همراه است. بنابراین جوان می‌تواند با مطالعه دقیق این مراحل به زندگی خود جهت دهد و باعث رشد متعادل این تغییرات و تحولات گردد. [۵]

بیان چند توصیه[ویرایش]

در ذیل به توصیه‌هایی اشاره می‌شود:

← تقویت انگیزه
انگیزه در هر کاری بسان موتور محرک است. با در نظر گرفتن اهداف تحصیل، مجسم کردن فواید دنیوی و اخروی آن انگیزه خود را تقویت کنید. همواره با خود بیندیشید که در صورت تحصیل موفق در آینده چه شخصیت بزرگی خواهی شد و چه مزایایی اجتماعی و مادی نصیب‌تان خواهد شد. ‌هم‌چنین پاداش‌ها و مزیت‌های که در اسلام برای تحصیل علم در اسلام مطرح شده‌اند، در نظر بگیرید تا علاقه و رغبت شما به تحصیل بیش‌تر شود.

← اهمیت به دروس مورد علاقه
استعداد و علاقه خود را نسبت به دروس تعیین کنید و به دروس مورد علاقه خودتان بیش‌تر اهمیت دهید.

← آمیختگی علاقه با صبر
شدت علاقه به دروس هرچند با استعداد متوسط، باعث موفقیت می‌شود؛ به شرطی که با اکسیر صبر و تحمل آمیخته شود.

← تلقین مثبت
از جملات منفی و دوستانی که ایجاد یأس و دل‌سردی می‌کنند فاصله بگیرید، در عوض دوستان مثبت‌اندیش برای خود انتخاب کنید و جملات مثبت تأکیدی را زیاد به کار ببرد؛ مثلاً جملات زیر را روی آیینه بچسبانید: «زندگی زیباست»، «من سرشار از استعداد هستم»، «عاقبت خوبی در انتظارم است»... و با نگاه به آن‌ها ضمیر ناخودآگاه خود را بازسازی کنید.

← اهمیت به سلامت جسم و روح
به سلامت روح و جسم خود اهمیت دهید. از رژیم‌های لاغری یا چاقی بدون نظر متخصص، روزه‌های مستحبی زیاد که باعث ضعف بدن و... می‌شوند، پرهیز کنید. از شیرینی‌های طبیعی مثل عسل، خرما (دو غذای مهم مغز) و... استفاده کنید. ورزش، پیاده‌روی، دوش آب ولرم، تبسم و لطیفه‌گویی و ... را فراموش نکنید.

← فراگیری شیوه‌های تمرکز
شیوه‌های تمرکز را فرا گیرید. از نماز شروع کنید، مطالعه به شکل مباحثه انجام دهید. نکات کلیدی بحث را یادداشت کنید. در کلاس درس از نکات مهم یادداشت‌برداری کنید و این اقدامات باعث می‌شود که توجه به درس متمرکز شود.

← فراگیری شیوه‌های مطالعه
شیوه‌های مطالعه، استراحت، عدم تحمیل مطالعه و فشار به حافظه را یاد بگیرید، چه‌بسا با عدم رعایت این موارد با مطالعه زیاد نتیجه معکوس می‌گیرید.

← کنجکاو بودن نسبت به مطالب درسی
نسبت به مطالب درسی کنجکاو باشید، همواره (سر کلاس، هنگام مطالعه و مباحثه) از خود بپرسید که مطالبی را می‌خوانم تا چه حد صحت دارد. آیا مطالبی را که استاد می‌گوید با محتوای کتاب هماهنگی دارد. مدام این سؤال برایت مطرح باشد که دلایل و شواهد این مطالب چیست. آیا شواهد مطرح‌شده این مطالب را تأیید می‌کند یا نه. کنجکاو بودن یکی از علت‌های اصلی دانستن است. با فعال شدن حس کنجکاوی شما می‌توانید از آموختن لذت ببرید و پیشرفت را در خود احساس کنید.

معرفی منابع[ویرایش]

۱. شکست‌های تحصیلی، ترجمه محمدرضا شجاع رضوی، انتشارات آستان قدس.
۲. روش‌های یادگیری و مطالعه، دکتر علی‌اکبر سیف، تهران، نشر دوران.
۳. مراجعه حضوری به مشاور روان‌شناس در امر تحصیل.
۴. مراجعه حضوری به روان‌پزشک و انجام آزمایش برای تنظیم فعالیت‌های غددی و سوخت‌و‌ساز بدن در صورت نیاز با دارو و تغذیه مناسب و برای جبران کلسیم می‌توان از لبنیات «به طور عمده درجه اول» ماهی ساردین، بادام، کنجد، آلوی خشک، نان گندم کامل، گل‌کلم، کلم‌پیچ و شلغم استفاده کرد و گیاهان منبع غنی پتاسیم هستند زردآلوی خشک، طالبی، موز، گوشت گاو، جوجه، ماهی قزل‌آلا، شیره چغندرقند، سیب‌زمینی و شیر از آن جمله‌اند «استفاده از کتاب هدیه مادر نوشته شهرزاد السادات طیبی» قم، انتشارات میثم تمار.

پانویس[ویرایش]
 
۱. بیابان‌گرد، اسماعیل، روش‌های پیش‌گیری از افت تحصیلی، انتشارات سازمان انجمن اولیا و مربیان، ۱۳۷۸ ش.
۲. کرمانی، محمدصادق، معجزه‌ای برای چاق‌ها و لاغرها، قم، نشر بخشایش، ۱۳۸۱، ص۲۹۲، با ‌اندکی تغییر.
۳. بیابان‌گرد، اسماعیل، روش‌های پیش‌گیری از افت تحصیلی، ص۸۱، انتشارات سازمان انجمن اولیا و مربیان، ۱۳۷۸ ش.
۴. باقی نصرآبادی، علی و ...، کتاب مدیریت، تربیت و پیشرفت تحصیلی، قم، نشر خرم، ۱۳۷۷ ش.
۵. قائمی، علی، هدایت و شناخت، ص۱۵۴، انتشارات امیری و شرفی، محمدرضا، مراحل رشد و تحول انسان، وزارت فرهنگ و ارشاد.


منبع[ویرایش]


سایت ‌اندیشه قم، برگرفته از مقاله «افت تحصیلی»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۷/۰۲/۲۲.    



جعبه‌ابزار