استصوابی بودن نظارت شورای نگهبانذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: شورای نگهبان، نظارت استصوابی.

پرسش: آیا نظارت شورای نگهبان استصوابی است؟

پاسخ: با توجه به مواد ۷۸ و ۱۲۳۷ و ۱۲۴۲ قانون مدنی و هم‌چنین عملکرد شورای نگهبان در اعمال این نوع از نظارت، می‌توان گفت که منظور از نظارت استصوابی آن است که کلیه اعمال متولی انتخابات زیر نظر مستقیم و با تصویب و تایید مقام ناظر انجام شود؛ بنابراین انجام این اعمال بدون موافقت مقام ناظر، اعتبار ندارد؛ زیرا تمام امور انتخاباتی زیر نظر و با موافقیت شورای نگهبان اعتبار می‌یابد.


اصل ۹۹ قانون اساسی[ویرایش]

در اصل ۹۹ قانون اساسی بیان شده است، که شورای نگهبان نظارت بر انتخابات مجلس خبرگان رهبری، ریاست جمهوری، مجلس شورای اسلامی و مراجعه به آرای عمومی و همه‌پرسی را برعهده دارد.

تفسیر شورای نگهبان[ویرایش]

با توجه به مبهم بودن نحوه و نوع نظارت در این اصل و همچنین ابهام در محدوده گستره آن نسبت به تمام مراحل انتخابات و کلیه امور مربوط به آن، شورای نگهبان در تاریخ ۱/۳/۱۳۷۰ به تفسیر این اصل پرداخته است. هم‌چنان‌که می‌دانیم به موجب اصل ۹۸ این قانون: «تفسیر قانون اساسی به عهده شورای نگهبان است که با تصویب سه‌چهارم آنان انجام می‌شود».
به موجب تفسیر شورای نگهبان: «نظارت مذکور در اصل ۹۹ قانون اساسی، استصوابی است و شامل تمام مراحل اجرایی انتخابات از جمله تأیید و رد صلاحیت کاندیداها می‌شود». [۱]

مراد از نظارت استصوابی[ویرایش]

شورای نگهبان نظارت استصوابی را تعریف نکرده است؛ ولی با توجه به مواد ۷۸ و ۱۲۳۷ و ۱۲۴۲ قانون مدنی و هم‌چنین عملکرد شورای نگهبان در اعمال این نوع از نظارت، می‌توان گفت که منظور از نظارت استصوابی آن است که کلیه اعمال متولی انتخابات زیر نظر مستقیم و با تصویب و تأیید مقام ناظر انجام شود؛ بنابراین انجام این اعمال بدون موافقت مقام ناظر، اعتبار ندارد؛ زیرا تمام امور انتخاباتی زیر نظر و با موافقیت شورای نگهبان اعتبار می‌یابد.

نظارت شورای نگهبان بر انتخابات ریاست جمهوری[ویرایش]

در مورد نظارت شورای نگهبان بر انتخابات ریاست جمهوری، بند ۹ اصل ۱۱۰ قانون اساسی مقرر می‌کند که صلاحیت داوطلبان ریاست جمهوری از جهت دارا بودن شرایطی که در (اصل ۱۱۵) این قانون می‌آید، باید به تأیید شورای نگهبان برسد.با توجه به این اصل و تفسیر شورای نگهبان از مفاد اصل ۹۹ باید گفت که نظارت این شورا بر انتخابات ریاست جمهوری، استصوابی است.

نظارت شورای نگهبان بر انتخابات مجلس خبرگان[ویرایش]

هم‌چنین نسبت به نظارت این شورا بر انتخابات مجلس خبرگان، با توجه به ماده ۲ و تبصره ۱ قانون تعداد و شرایط خبرگان مصوب مجلس خبرگان رهبری و هم‌چنین تفسیر اصل ۹ باید گفت که این نظارت، استصوابی است؛ زیرا رد و تایید داوطلبان مستقیماً با شورای نگهبان است و تایید یا ابطال انتخابات خبرگان نیز، بر عهده این شورا می‌باشد.

نظارت شورای نگهبان بر انتخابات مجلس شورای اسلامی[ویرایش]

در مورد نحوه نظارت این شورا بر انتخابات مجلس شورای اسلامی، ماده ۳ قانون انتخابات مجلس شورای اسلامی چنین می‌گوید: «نظارت بر انتخابات مجلس به عهده شورای نگهبان است.این نظارت استصوابی و عام و در تمام مراحل و در کلیه امور مربوط به انتخابات جاری است»؛ لذا با توجه به این ماده و هم‌چنین تفسیر شورای نگهبان از اصل ۹۹، این نظارت نیز، استصوابی است.

بررسی صلاحیت‌ها‌[ویرایش]

یکی از حقوق‌دانان معتقد است که آن‌چه از اول انقلاب وجود داشته است این است که قانون، نظارت شورای نگهبان را یک نظارت مؤثر دانسته است؛ یعنی باید از طرق مختلف از همه اقداماتی که در زمینه اجرا و برگزاری انتخابات انجام می‌شود، مطلع شود.وقتی که مطلع شد، می‌تواند به مجری انتخابات نسبت به رعایت قانون تذکر بدهد و مجری نیز باید عمل کند.وی می‌گوید: یکی از مواردی که در حیطه وظایف شورای نگهبان است، مسئله بررسی صلاحیت‌هاست. [۲]

اهمیت نظارت بر امر انتخابات[ویرایش]

یکی دیگر از حقوق‌دانان در تایید نظارت استصوابی چنین می‌گوید: «نظارت بر امر انتخابات، از یک جهت باید جنبه پیش‌گیری از وقوع تخلف را داشته باشد و از طرف دیگر، ‌ باید جنبه پی‌گیری و تعقیب در رفع و ابطال موارد تخلف را دارا باشد؛ لذا این نظارت تمام موارد و مراتب مربوط به لزوم صحت انتخابات و درستی نمایندگی و نمایندگان را شامل می‌شود.
اعضای شورای نگهبان در جایگاه حقوقی و سیاسی برجسته‌ای قرار گرفته‌اند؛ لذا باید از آن‌چنان قدرت معنوی و اعتقادی بی‌طرفی برخوردار باشند که نسبت به مجموعه فعل‌و‌انفعالات سیاسی زیر نظر خود، جز طی طریق عدالت، عمل نکنند». [۳] [۴]

بیان یک شبهه[ویرایش]

یکی از منتقدین و مخالفین نظارت استصوابی در مورد تفسیر شورای نگهبان از اصل ۹۹ قانون اساسی چنین می‌گوید: «اصل، فاقد هر گونه اجمالی است، حال آن‌که تفسیر به طور کلی مجمل است! اصل به طور کلی نیاز به تفسیر ندارد؛ در‌حالی‌که تفسیر خودش احتیاج به تفسیر دارد ... . با ملاحظه تفسیر شورای نگهبان از اصل ۹۹ قانون اساسی، بلافاصله این سؤال ایجاد می‌شود که نظارت استصوابی چیست؟ ... پس اولین ایرادی که به تفسیر شورای نگهبان وارد است این است که قبل از این‌که تعریف کند، به صدور حکم پرداخته است». [۵] [۶]

پاسخ به شبهه[ویرایش]

در جواب این ایراد باید گفت: که برخلاف نظر گوینده، اصل ۹۹ دارای اجمال است؛ زیرا نوع و محدوده اعمال نظارت را معین نکرده است و تفسیر این اصل فاقد هرگونه اجمالی است؛ زیرا تعریف نظارت استصوابی با توجه به متون فقهی و موادی که از قانون مدنی ارائه شد، مشخص است و ابهامی ندارد.

پانویس[ویرایش]
 
۱. نظارت استصوابی، به اهتمام روابط عمومی دفتر تحکیم وحدت، ‌ ص۴۲۲، افکار، چ۱، ۱۳۷۹ش.
۲. نظارت استصوابی، به اهتمام روابط عمومی دفتر تحکیم وحدت، ‌ ص۱۱، افکار، چ۱، ۱۳۷۹ش.
۳. نظارت استصوابی، به اهتمام روابط عمومی دفتر تحکیم وحدت، ‌ ص۱۱، افکار، چ۱، ۱۳۷۹ش.
۴. مقاله دکتر محمد‌هاشمی، ص۳۴-۳۶.
۵. نظارت استصوابی، به اهتمام روابط عمومی دفتر تحکیم وحدت، ‌ ص۱۱، افکار، چ۱، ۱۳۷۹ش.
۶. مقاله دکتر محمد شریف، ص۲۰.


منبع[ویرایش]


سایت ‌اندیشه قم، برگرفته از مقاله «استصوابی بودن نظارت شورای نگهبان»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۸/۰۳/۱۷.    







جعبه‌ابزار