احادیث دعوت به خودشناسیذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



کلیدواژه: قرآن، خودشناسی، امام علی.

پرسش: احادیث، چگونه انسان‌ها را دعوت به خودشناسی می‌کنند؟


تأکید احادیث بر خودشناسی[ویرایش]

احادیث اسلامی، با الهام از قرآن، فراوان بر خودشناسی تأکید دارند. این احادیث را می‌توان به پنج دسته تقسیم کرد:

← ارزش خودشناسی
دسته اوّل، احادیثی که خودشناسی را با ارزش ترینِ شناخت‌ها معرّفی می‌کنند؛ مانند آنچه از امام علی (علیه‌السّلام) روایت شده است که:
«اَفضَلُ المَعرِفَةِ مَعرِفَةُ الاِنسانِ نَفسَهُ؛ [۱]برترین شناخت، خودشناسی است.»
«المَعرِفَةُ بِالنَّفسِ اَنفَعُ المَعرِفَتَینِ؛ [۲]سودمندترینِ دو شناخت، خودشناسی است.»
«اَفضَلُ الحِکمَةِ مَعرِفَةُ الاِنسانِ نَفسَهُ؛ [۳]برترین حکمت، خودشناسی است.»
«غایَةُ المَعرِفَةِ اَن یَعرِفَ المَرءُ نَفسَهُ؛ [۴]نهایت شناخت، خودشناسی است.»
«مَعرِفَةُ النَّفسِ انفَعُ المَعارِفِ؛ [۵]سودمندترینِ شناخت‌ها خودشناسی است.»
و از امام باقر (علیه‌السلام) روایت شده:
«لا مَعرِفَةَ کَمَعرِفَتِکَ بِنَفسِکَ؛ [۶] [۷]هیچ شناختی مانند این نیست که خود را بشناسی.»

← زیان‌های جهل به خود
دسته دوم، احادیثی‌اند که به بیان زیان‌های نشناختن خود پرداخته‌اند. در این روایات، تأکید شده است که تا انسان خود را نشناسد، نمی‌تواند جهان‌بینی درستی داشته باشد و راه رستگاری و نجات را در زندگی بیابد. بخشی از سخنان امام علی (علیه‌السلام)در این باره، چنین است:
«مَن جَهِلَ نَفسَهُ کانَ بِغَیرِ نَفسِهِ اجهَلَ؛ [۸]آن که خود را نشناسد، به غیر خود، نادان‌تر است.»
«کَیفَ یَعرِفُ غَیرَهُ مَن یَجهَلُ نَفسَهُ؟! [۹]آن‌که خود را نشناخته، چگونه دیگری را بشناسد؟!»
«لا تَجهَل نَفسَکَ فَاِنَّ الجاهِلَ مَعرِفَةِ نَفسِهِ جاهِلٌ بِکُلِّ شَیءٍ؛ [۱۰] [۱۱] از خود بی‌خبر مباش که بی‌خبر از خود، از همه چیز بی‌خبر است.»
«مَن لَم یَعرِف نَفسَهُ بَعُدَ عَن سَبیلِ النَّجاةِ، و خَبَطَ فِی الضَّلالِ وَ الجَهالاتِ؛ [۱۲]کسی که خود را نشناسد، از راه‌رهایی دور می‌افتد و در گم‌راهی و نادانی فرو می‌غلتد.»

← کلید هستی‌شناسی
دسته سوم، احادیثی که تصریح می‌کنند خودشناسی، مقدّمه و کلید هستی‌شناسی است، چنان‌که از امام علی (علیه‌السّلام) نقل شده است:
«مَن عَرَفَ نَفسَهُ فَهُوَ لِغَیرِهِ اعرَفُ؛ [۱۳]آن‌که خود را بشناسد، دیگران را بهتر می‌شناسد.»
«مَن عَرَفَ نَفسَهُ فَقَدِ انتَهی اِلی غایَةِ کُلِّ مَعرِفَةٍ و عِلمٍ؛ [۱۴]آن‌که خود را بشناسد، به نهایت هر شناخت و دانشی می‌رسد.»

← کلید خداشناسی
دسته چهارم، احادیثی که خودشناسی را کلید خداشناسی، بلکه برابر با خداشناسی می‌دانند و مشهورترینِ آنها این حدیث شریف است که از پیامبر خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) و امام علی (علیه‌السلام)روایت شده که فرموده‌اند:
«مَن عَرَفَ نَفسَهُ فَقَد عَرَفَ رَبَّهُ؛ [۱۵]آن‌که خود را بشناسد، پروردگارش را نیز می‌شناسد.»

← مقصود از خودشناسی
دسته پنجم، احادیثی‌اند که مقصود از خودشناسی را تبیین و تفسیر می‌کنند. [۱۶]

پانویس[ویرایش]
 
۱. آمدی، عبدالواحد بن محمد، غررالحکم، ج۱، ص۱۸۹، ح۱۰۷.    
۲. آمدی، عبدالواحد بن محمد، غررالحکم، ج۱، ص۸۹، ح۱۷۱۵.    
۳. آمدی، عبدالواحد بن محمد، غررالحکم، ج۱، ص۱۹۹، ح۲۸۴.    
۴. آمدی، عبدالواحد بن محمد، غررالحکم، ج۱، ص۴۶۹، ح۲۰.    
۵. آمدی، عبدالواحد بن محمد، غررالحکم، ج۱، ص۷۱۲، ح۱۵۱.    
۶. ابن‌شعبه حرانی، حسن بن علی، تحف العقول، ص۲۸۶.    
۷. مجلسی، محمد باقر، بحار‌الانوار، ج۷۸، ص۱۶۵، ح۱.    
۸. آمدی، عبدالواحد بن محمد، غررالحکم، ج۱، ص۶۲۷، ح۹۶۹.    
۹. لیثی واسطی، علی بن ابی‌نزال، عیون الحکم و المواعظ، ص۳۸۳ ح۶۴۶۷.    
۱۰. آمدی، عبدالواحد بن محمد، غررالحکم، ج۱، ص۷۵۵، ح۱۸۵.    
۱۱. لیثی واسطی، علی بن ابی‌نزال، عیون الحکم والمواعظ، ص۵۲۴، ح۹۵۴۷.    
۱۲. آمدی، عبدالواحد بن محمد، غررالحکم، ج۱، ص۶۵۶، ح۱۳۸۰.    
۱۳. آمدی، عبدالواحد بن محمد، غررالحکم، ج۱، ص۶۳۶، ح۱۱۰۴.    
۱۴. آمدی، عبدالواحد بن محمد، غررالحکم، ج۱، ص۶۵۰، ح۱۲۹۴.    
۱۵. ر. ک:محمدی ری‌شهری، محمد، دانش‌نامه عقاید اسلامی، ج۴، ص۱۳۶، ح۳۴۷۰    .
۱۶. ر. ک:محمدی ری‌شهری، محمد، دانش‌نامه عقاید اسلامی، ج۴، ص۲۱۵ (باب دوم:آفرینش انسان).    


منبع[ویرایش]

حدیث‌نت، برگرفته از مقاله «احادیث دعوت به خودشناسی» تاریخ بازیابی ۱۳۹۷/۲/۱۴.    



جعبه‌ابزار